ΑΓΙΟΥ ΑΝΤΩΝΙΟΥ Συμ­βου­λές γιά τό η­θος των αν­θρώ­πων καί τήν ε­νά­ρε­τη ζωή, σέ 170 κε­φά­λαια

 

 

1.    Οι αν­θρω­ποι λέ­γο­νται  λο­γι­κοί κα­τα­χρη­στι­κά.Δέν ει­ναι λο­γι­κοί ε­κει­νοι  πού ε­μα­θαν τούς λό­γους καί τά βι­βλί­α των αρ­χαί­ων σοφων,αλ­λά ο­σοι ε­χουν λο­γι­κή ψυ­χή καί μπο­ρουν νά δια­κρί­νουν ποιό ει­ναι τό κα­λό καί ποιό ει­ναι τό κα­κό·καί ε­τσι α­πο­φεύ­γουν τά κα­κά καί ψυ­χο­βλα­βή,με­λε­τουν ο­μως σο­βα­ρά τά κα­λά καί ψυ­χω­φε­λή καί τά πράτ­τουν μέ με­γά­λη ευ­χα­ρι­στί­α πρός τό Θε­ό.Μό­νο αυ­τοί πρέ­πει α­λη­θι­νά νά λέ­γο­νται λο­γι­κοί αν­θρω­ποι.

2.     Ο ά­λη­θι­νά λο­γι­κός αν­θρω­πος μιά μό­νο φρο­ντί­δα ε­χει,νά υ­πα­κού­ει καί νά ει­ναι α­ρε­στός στό Θε­ό,τόν Κύ­ριο των ο­λων,καί σέ του­το καί μό­νο νά α­σκει τήν ψυ­χή του,πως νά γί­νει α­ρε­στός στό Θε­ό,ευ­χα­ρι­στώ­ντας Τον γιά τή με­γά­λη καί ε­ξαι­ρε­τι­κή πρό­νοιά Του καί τήν κυ­βέρ­νη­ση ο­λου του κό­σμου,ο­ποια κι αν ει­ναι η θέ­ση του στή ζω­ή.Για­τί ει­ναι πα­ρά­λο­γο,νά ευ­χαρ­ισ­του­με τούς για­τρούς ο­ταν μας δί­νουν  τά πι­κρά καί α­η­δια­στι­κά φάρ­μα­κα γιά χά­ρη της υ­γεί­ας  του σώ­μα­τος μας,νά ει­μα­στε ο­μως α­χά­ρι­στοι στό Θε­ό γιά ο­σα φαί­νο­νται σ΄εμας δυ­σά­ρε­στα καί νά μήν α­να­γνω­ρί­ζου­με ο­τι τά πά­ντα γί­νο­νται ο­πως πρέ­πει καί πρός τό συμ­φέ­ρον μας σύμ­φω­να μέ τήν πρό­νοια Του.Για­τί η α­νά­γνω­ρι­ση αυ­τή καί η πί­στη στό Θε­ό ει­ναι η σω­τη­ρί­α καί η τε­λειό­τη­τα της ψυχης.

3.     Η ε­γκρά­τεια,η α­νε­ξι­κα­κί­α,η σω­φρο­σύ­νη,η ε­γκαρ­τέ­ρη­ση,η υ­πο­μο­νή καί οι πα­ρό­μοιες μέ­γι­στες καί ε­νά­ρε­τες δυ­νά­μεις μας δό­θη­καν α­πό τό Θε­ό καί ει­ναι α­ντί­θε­τες καί α­ντι­στέ­κο­νται καί  μας βο­η­θουν στίς α­ντί­στοι­χες πρός αυ­τές κα­κί­ες. Αν γυ­μνά­ζο­με αυ­τές τίς δυ­νά­μεις καί τίς ε­χου­με πά­ντο­τε πρό­χει­ρες,τό­τε νο­μί­ζο­με ο­τι δέ μας συμ­βαί­νει πιά τί­πο­τε δύ­σκο­λο η θλι­βε­ρό η α­βά­στα­χτο·για­τί σκε­πτό­μα­στε ο­τι ο­λα ει­ναι αν­θρώ­πι­να καί τά νι­κουν οι α­ρε­τές πού ε­χου­με.Αυ­τά δέν τά ε­χουν υ­πό­ψη τους οι α­νό­η­τοι αν­θρω­ποι.Ου­τε σκέ­φτο­νται ο­τι τά πά­ντα  γί­νο­νται  σω­στά καί ο­πως πρέ­πει γιά τό συμ­φέ­ρον μας,γιά νά λάμ­ψουν οι α­ρε­τές μας  καί νά στε­φα­νω­θου­με α­πό τό Θε­ό.

4.    Τήν α­πό­κτη­ση των χρη­μά­των καί τό πλού­σιο  ξό­δε­μά τους νά τά θε­ω­ρεις  μό­νο σάν φα­ντα­σί­α πού δέν κρατα πα­ρά λί­γο και­ρό,καί ξέ­ρο­ντας ο­τι η ε­νά­ρε­τη  καί θε­ά­ρε­στη ζω­ή δια­φέ­ρει α­πό τόν πλου­το.     Ο­ταν τό με­λετας αυ­τό στα­θε­ρά, ου­τε θά α­να­στε­νά­ξεις, ου­τε θά κραυ­γά­σεις, ου­τε θά κα­τη­γο­ρή­σεις κα­νέ­να, αλ­λά θά ευ­χα­ρι­στεις τό Θε­ό γιά ο­λες τίς ευερ­γε­σί­ες πού σου δί­νει, βλέ­πο­ντας ο­τι οι χει­ρό­τε­ροι α­πό σέ­να στη­ρί­ζο­νται στά λό­για καί στά χρή­μα­τα. Για­τί η ε­πι­θυ­μί­α,η δό­ξα καί η α­γνοια ει­ναι τά πιό κα­κά πά­θη της ψυχης.

5.     Ο λο­γι­κός αν­θρω­πος,προ­σέ­χο­ντας ο ι­διος στόν ε­αυ­τό του,ε­ξε­τά­ζει τί πρέ­πει νά πρά­ξει καί τί τόν συμ­φέ­ρει,κα­θώς καί ποιά ται­ριά­ζουν στήν ψυ­χή καί τήν ω­φε­λουν καί ποιά δέν της ται­ριά­ζουν.Καί ε­τσι α­πο­φεύ­γει ε­κει­να πού βλά­πτουν τήν ψυ­χήν,ως ξέ­να καί για­τί τόν χω­ρί­ζουν α­πό τήν αιώ­νια ζω­ή.

6.     Ο­σο πιό λί­γη πε­ριου­σί­α εχει κα­νείς,τό­σο ευ­τυ­χέ­στε­ρος ει­ναι.Για­τί δέν φρο­ντί­ζει γιά πολ­λά πράγ­μα­τα,γιά υ­πη­ρέ­τες,καλ­λιερ­γη­τές,α­πό­κτη­ση ζώ­ων, Ο­ταν α­φο­σιω­νό­μα­στε σ΄αυ­τά κι υ­στε­ρα μας συμ­βαί­νουν ε­ξαι­τί­ας αυτων δυ­σκο­λί­ες,κα­τη­γο­ρου­με τό Θε­ό.Μέ τήν αυ­θαί­ρε­τη ε­πι­θυ­μί­α μας τρέ­φο­με τό θά­να­το καί ε­τσι μέ­νο­με στό σκο­τά­δι της α­μαρ­τωλης ζωης,μέ­σα  στή πλά­νη,χω­ρίς ν΄α­να­γνω­ρί­ζο­με τόν πραγ­μα­τι­κό ε­αυ­τό μας.

7.    Δέν πρέ­πει κα­νέ­νας  νά λέ­ει ο­τι δέν ει­ναι δυ­να­τό νά κα­τορ­θώ­σει ο αν­θρω­πος τήν ε­νά­ρε­τη ζω­ή, αλ­λά νά λέ­ει ο­τι αυ­τό δέν ει­ναι ευ­κο­λο.Ου­τε μπο­ρουν νά κα­τορ­θώ­σουν τήν α­ρε­τή οι τυ­χό­ντες.Τήν ε­νά­ρε­τη ζω­ή τήν πραγ­μα­το­ποιουν  οσοι αν­θρω­ποι ει­ναι ευ­σε­βεις καί ε­χουν νου  πού α­γαπα τό Θε­ό.Για­τί ο νους των πολ­λων  ει­ναι κο­σμι­κός καί με­τα­βάλ­λε­ται· κά­νει σκέ­ψεις αλ­λο­τε κα­λές, αλ­λο­τε κα­κές· με­τα­βάλ­λε­ται στή φύ­ση καί γί­νε­ται υ­λι­κό­τε­ρος.  Ο νους ο­μως πού α­γαπα τό Θε­ό, τι­μω­ρει τήν κα­κί­α, η ο­ποί­α ερ­χε­ται ε­κού­σια στούς αν­θρώ­πους α­πό τήν α­μέ­λεια τους.

8.    Οι ψυ­χι­κά α­καλ­λιέρ­γη­τοι καί α­μα­θεις θε­ω­ρουν γε­λοιο πράγ­μα τούς λό­γους καί δέν θέ­λουν νά τούς α­κουν ε­πει­δή ε­λέγ­χε­ται η κα­τά­στα­σή τους καί θέ­λουν νά ει­ναι ο­λοι ο­μοιοι μέ αυ­τούς.  Ε­πί­σης καί ε­κει­νοι πού ει­ναι πα­ρα­δο­μέ­νοι  σέ σαρ­κι­κά α­μαρ­τή­μα­τα φρο­ντί­ζουν νά ει­ναι ο­λοι οι αλ­λοι χει­ρό­τε­ροί τους,νο­μί­ζο­ντας  οι δυ­στυ­χεις ο­τι ε­πει­δή θά ει­ναι πολ­λοί οι α­μαρ­τά­νο­ντες,θά ε­ξα­σφα­λι­στουν οι ι­διοι α­πό τήν κα­τη­γο­ρί­α. Η χα­λα­ρή ψυ­χή χά­νε­ται καί σκο­τί­ζε­ται ε­ξαι­τί­ας της κα­κί­ας,για­τί ε­χει μέ­σα της α­σω­τεί­α,υ­πε­ρη­φά­νεια, α­πλη­στί­α, θυ­μό, αυ­θά­δεια, μα­νί­α, φό­νο, στε­νο­χω­ρί­α, φθό­νο, πλε­ο­νε­ξί­α, αρ­πα­γή, πό­νο, ψευ­δος, η­δο­νή, ρα­θυ­μί­α, λύ­πη, δει­λί­α, α­σθέ­νεια, μί­σος, φι­λο­κα­τη­γο­ρί­α, α­δυ­να­μί­α, πλά­νη, α­γνοια, α­πά­τη, λη­σμο­σύ­νη του Θε­ου. Μέ τέ­τοιες καί πα­ρό­μοιες τι­μω­ρει­ται η α­θλια ψυ­χή πού χω­ρί­ζε­ται α­πό τό Θε­ό.

9.     Ε­κει­νοι πού θέ­λουν νά ζουν τήν ε­νά­ρε­τη καί ευ­λα­βή καί τι­μη­μέ­νη ζω­ή, δέν πρέ­πει νά δια­κρί­νο­νται α­πό τούς ε­πί­πλα­στους τρό­πους καί τήν ψεύ­τι­κη ζω­ή· αλ­λά ο­πως οι ζω­γρά­φοι καί οι α­γαλ­μα­το­ποιοί, νά δεί­χνουν καί αυ­τοί μέ τά ερ­γα τους τήν ε­νά­ρε­τη καί θε­ο­φι­λή ζω­ή τους. Καί ο­λες τίς κα­κές η­δο­νές νά τίς  α­πο­στρέ­φο­νται σάν πα­γί­δες.

10. Ο πλού­σιος  καί ευ­γε­νής πού δέν ε­χει καλ­λιέρ­γεια καί ε­νά­ρε­τη ζω­ή, θε­ω­ρει­ται δυ­στυ­χής α­πό ε­κεί­νους πού κρί­νουν ορ­θά τά πράγ­μα­τα. Α­ντί­θε­τα ο φτω­χός καί δου­λος κα­τά τήν τά­ξη, αν ε­χει ψυ­χι­κή καλ­λιέρ­γεια καί ει­ναι στο­λι­σμέ­νος  μέ α­ρε­τή,ει­ναι ευ­τυ­χής.Καί ο­πως οι ξέ­νοι σέ ε­ναν τό­πο χά­νουν τό δρό­μο τους, ε­τσι καί ε­κει­νοι πού δέ φρο­ντί­ζουν γιά τήν ε­νά­ρε­τη ζω­ή,πλα­νιου­νται  εδω κι ε­κει πα­ρα­συ­ρό­με­νοι α­πό τίς κα­κές ε­πι­θυ­μί­ες τους καί χά­νο­νται.

11. Ε­κει­νος  πού μπο­ρει νά ε­ξη­με­ρώ­σει τά η­θη των αν­θρώ­πων καί νά τούς κά­νει νά α­γα­πή­σουν τούς λό­γους καί τήν παι­δεί­α,πρέ­πει  νά λέ­γε­ται αν­θρω­πο­ποιός. Κα­τά τόν ι­διο τρό­πο καί ε­κει­νοι πού με­τα­στρέ­φουν τούς πα­ρα­δο­μέ­νους στίς σαρ­κι­κές η­δο­νές πρός τήν ε­νά­ρε­τη καί θε­ά­ρε­στη ζω­ή, πρέ­πει νά λέ­γο­νται καί αυ­τοί αν­θρω­ποιοί, ε­πει­δή ει­ναι σάν νά ξα­να­πλά­θουν τούς αν­θρώ­πους. Για­τί η πρα­ό­τη­τα  καί η ε­γκρά­τεια ει­ναι  ευ­τυ­χί­α καί δί­νουν κα­λή ελ­πί­δα στίς ψυ­χές  των αν­θρώ­πων.

12.Πρέ­πει  πραγ­μα­τι­κά οι αν­θρω­ποι νά ε­πι­με­λου­νται  τά η­θη τους καί νά ζουν ο­πως πρέ­πει. Ο­ταν αυ­τό τό κα­τορ­θώ­σουν, τό­τε ευ­κο­λα μπο­ρουν νά γνω­ρί­σουν καί τά θεια· για­τί ο­ποιος  μέ ο­λη του τήν καρ­διά καί τήν πί­στη του σέ­βε­ται τό Θε­ό,ε­χει τή βο­ή­θεια Του νά δα­μά­σει καί νά κρα­τει  τό θυ­μό καί τήν ε­πι­θυ­μί­α του· ε­πει­δή αι­τί­α ο­λων των κακων ει­ναι η ε­πι­θυ­μί­α  καί ο θυ­μός .

13. Αν­θρω­πος λέ­γε­ται η εκει­νος  πού χρη­σι­μο­ποιει ορ­θά τό λο­γι­κό του,η ε­κει­νος πού δέ­χε­ται συμ­βουλή γιά τή διόρ­θω­σή του. Ο α­διόρ­θω­τος δέ λέ­γε­ται αν­θρω­πος,αλ­λά α­πάνθρω­πος.Κι αυ­τό ει­ναι τό γνώ­ρι­σμα των α­παν­θρώ­πων· καί οι αν­θρω­ποι αυ­τοί πρέ­πει ν΄α­πο­φεύ­γο­νται. Για­τί εκει­νοι πού ζουν μέ τήν κα­κί­α δέν ει­ναι δυ­να­τό νά α­πο­κτή­σουν τήν α­θά­να­τη ζω­ή.

14. Ο­ταν κά­νου­με  κα­λή χρή­ση του λο­γι­κου μας,τό­τε ει­μα­στε αξιοι νά λε­γό­μα­στε αν­θρω­ποι. Α­ντί­θε­τα, ο­ταν δέν κά­νο­με κα­λή χρή­ση του λογι­κου,τό­τε μό­νον κα­τά τό σω­μα καί τή φω­νή δια­φέ­ρο­με α­πό τά α­λο­γα ζω­α. Ας ανα­γνω­ρί­σει λοι­πόν ο συ­νε­τός αν­θρω­πος  ο­τι ει­ναι α­θά­να­τος καί τό­τε θά μι­σή­σει κά­θε αι­σχρή ε­πι­θυ­μί­α,η ο­ποί­α  γί­νε­ται αι­τί­α θα­νά­του στούς αν­θρώ­πους.

15. Ο­πως κά­θε τέ­χνη δια­μορ­φώ­νο­ντας τήν υ­λη φα­νε­ρώ­νει τήν αξί­α της , π.χ. ο ε­νας δου­λεύ­ει  τό ξύ­λο κι ο αλ­λος τό χαλ­κό κι αλ­λος τό χρυ­σό καί τό α­σή­μι,ε­τσι  κι ε­μεις  α­κού­ο­ντας γιά τήν κα­λή καί ε­νά­ρε­τη καί θε­ά­ρεστη ζω­ή,ο­φεί­λο­με νά φαι­νό­μα­στε  ο­τι ει­μα­στε πραγ­μα­τι­κά αν­θρω­ποι γιά τή λο­γι­κή ψυ­χή μας καί ο­χι  γιά τή διά­πλα­ση  μό­νο του σώ­μα­τός μας. Η ψυ­χή πού ειναι α­λη­θι­νά λο­γι­κή καί α­γαπα τό Θε­ό, γνω­ρί­ζει α­μέ­σως ο­λα ο­σα συμ­βαί­νουν στή ζω­ή. Καί ε­ξι­λε­ώ­νει τό Θε­ό μέ διά­θε­ση α­γά­πης καί Τόν ευ­χα­ρι­στει πραγ­μα­τι­κά, κα­τευ­θύ­νο­ντας πρός Αυ­τόν ο­λη τήν ορ­μή  καί τό νου της.

16.Οι κα­πε­τά­νιοι κα­τευ­θύ­νουν μέ προ­σο­χή τό πλοιο γιά νά μή προ­σκρού­σει πά­νω  σέ σκό­πε­λο η υ­φα­λο. Ε­τσι καί ε­κει­νοι πού ε­πι­θυ­μουν νά ζή­σουν τήν ε­νά­ρε­τη  ζω­ή, ας ε­ξε­τά­ζουν μέ ε­πι­μέ­λεια ποιά πρέ­πει νά κά­νουν καί ποιά πρέ­πει νά α­πο­φεύ­γουν καί νά πι­στεύ­ουν  ο­τι οι α­λη­θι­νοί καί θειοι νό­μοι τούς συμ­φέ­ρουν, κό­βο­ντας τίς πο­νη­ρές εν­θυ­μή­σεις καί ε­πιθυ­μί­ες α­πό τήν ψυ­χή τους.

17. Οπως  οι πλοίαρχοι καί οι αμαξηλάτες μέ τήν προσοχή καί τήν επιμέλεια πετυχαίνουν τό σκοπό τους,ετσι πρέπει καί οσοι φροντίζουν νά ζουν τή σωστή καί ενάρετη ζωή,νά μελετουν καί νά φροντίζουν πως νά ζουν οπως πρέπει καί  αρέσει στό Θεό. Εκεινος πού θέλει νά ζήσει ετσι καί εχει καταλάβει  οτι μπορει,μέ τήν πίστη προχωρει πρός τήν αφθαρσία.

18.  Ελευθέρους  νόμιζε οχι οσους ετυχε  νά ειναι ελεύθεροι, αλλά εκείνους πού εχουν  τή ζωή καί τούς τρόπους ελεύθερους.Δέν πρέπει πράγματι  νά ονομάζομε ελεύθερους τούς αρχοντες πού ειναι πονηροί καί ακόλαστοι,γιατί ειναι δουλοι των παθων καί της υλης.          Ελευθερία καί ευτυχία της ψυχης ειναι η πραγματική καθαρότητα καί η καταφρόνηση των προσκαίρων.

19.Νά υπενθυμίζεις  στόν εαυτό σου οτι  πρέπει ακατάπαυστα νά αποδεικνύεις τόν χρηστό καί ενάρετο βίο σου από τά ιδια τά εργα σου· ετσι καί οι αρρωστοι ονομάζουν καί αναγνωρίζουν σωτηρες καί ευεργέτες τούς γιατρούς,οχι από τά λόγια τους αλλά από τά εργα τους.

20. Η λογική καί η ενάρετη ψυχή αναγνωρίζεται από τό βλέμμα,τό βάδισμα,τή φωνή,τό γέλιο, από τό που συχνάζει καί μέ ποιούς  συναναστρέφεται.  Ολα αυτά  εχουν αλλάξει σ΄αυτήν καί εγιναν κοσμιότερα.Γιατί ο νους πού αγαπα τό Θεό,σάν προσεκτικός θυρωρός απαγορεύει τήν εισοδο στίς κακές καί αισχρές ενθυμήσεις.

21. Αν παρακολουθεις τόν εαυτό σου καί τόν δοκιμάζεις,θά δεις οτι οι αρχοντες καί τά αφεντικά εχουν εξουσία μόνο του σώματος, οχι καί της ψυχης. Καί νά τό θυμασαι αυτό πάντοτε.Γι΄ αυτό, αν διατάζουν φόνους η τίποτε ατοπα η αδικα καί ψυχοβλαβή, δέν πρέπει νά υπακουμε  σ΄αυτούς καί αν μας βασανίζουν ακόμα. Γιατί ο Θεός δημιούργησε τήν ψυχή ελεύθερη καί αυτεξούσια σέ ολα οσα κάνει, καλά η κακά.

22. Η λογική ψυχή φροντίζει μέ κάθε τρόπο νά ξεφύγει από οσα δέν οδηγουν πουθενά,τήν οιηση,τήν υπερηφάνεια, τήν απάτη, τό φθόνο, τήν αρπαγή καί τά παρόμοια, οσα δηλαδή ειναι εργα δαιμονικά καί κακης προαιρέσεως.  Ολα κατορθώνονται μέ επιμέλεια καί επίμονη προσοχή καί μελέτη από εκεινον τόν ανθρωπο,του οποίου η επιθυμία δέν τρέχει στίς κακές ηδονές.

23. Εκεινοι πού ζουν μετρημένη καί περιορισμένη ζωή,καί από κινδύνους γλυτώνουν, καί δέν εχουν ανάγκη από φύλακες. Μέ τό νά νικουν τήν επιθυμία σέ ολες τίς περιπτώσεις,βρίσκουν τό δρόμο πρός τό Θεό ευκολα.

24.Οι ανθρωποι πού τούς οδηγει τό λογικό,δέν χρειάζεται νά μοιράζουν τήν προσοχή τους σέ πολλές συντροφιές, αλλά μόνο στίς ωφέλιμες καί  μάλιστα σ΄εκεινες  οπου πρυτανεύει τό θέλημα του Θεου. Μέ τόν τρόπο αυτό οι ανθρωποι προχωρουν πάλι στήν κατά Θεό ζωή καί τό αιώνιο φως.

25.Πρέπει εκεινοι πού επιδιώκουν τήν ενάρετη καί θεοφιλή ζωή,νά ειναι απαλλαγμένοι από οιηση καί κάθε κούφια ματαιοδοξία καί νά φροντίζουν μέ ολη τή δύναμη τους νά διορθώνουν τή ζωή τους καί τήν εσωτερική τους διάθεση πρός τό καλύτερο.  Επειδή νους πού αγαπα τό Θεό καί δέν μεταβάλλεται από τήν καλή κατάστασή  του, ειναι ανύψωση καί δρόμος πρός τό Θεό.

26.Καμμιά ωφέλεια δέν προκύπτει από τό νά γνωρίζει ο ανθρωπος τά θεια λόγια, αν απουσιάζει η ευσεβής ζωή πού αρέσει στό Θεό.Αιτία ολων των κακων ειναι  η πλάνη, η απάτη του κόσμου καί η   αγνοια του Θεου.

27.  Η σπουδή του αρίστου βίου καί η επιμέλεια της ψυχης δημιουργει τούς καλούς ανθρώπους πού αγαπουν τό Θεό.Γιατί εκεινος  πού ζητα τό Θεό, Τόν βρίσκει, αν νικα τήν επιθυμία σέ ολες τίς περιπτώσεις  καί αν δέν σταματα τήν προσευχή.  Ενας τέτοιος ανθρωπος δέν φοβαται τούς δαίμονες.

28.  Οσοι ξεγελιουνται από τίς ελπίδες τους σέ βιοτικά πράγματα καί περιορίζουν τή γνώση τους γιά τήν ασκηση του αρίστου βίου μόνο στά λόγια, μοιάζουν μέ εκείνους  πού εχουν φάρμακα καί ιατρικά οργανα αλλά δέν ξέρουν ουτε φροντίζουν νά τά χρησιμοποιήσουν.  Επομένως γιά τίς αμαρτίες μας ας  μήν κατηγορουμε τόν τρόπο πού εγιναν, ουτε τούς αλλους αλλά τούς εαυτούς μας. Γιατί αν η ψυχή αδιαφορήσει μέ δική της θέληση, δέν μπορει νά μείνει ανίκητη.

29. Εκεινος  πού  δέν  ξέρει  νά  ξεχωρίζει  ποιό  ειναι  τό  καλό  καί  ποιό  ειναι  τό  κακό, δέν  επιτρέπεται  νά  κρίνει  τούς  καλούς  καί  τούς  κακούς. Γιατί  ο  ανθρωπος  πού  γνωρίζει  τόν  Θεό  ειναι  αγαθός.  Αν  ομως  δέν  ειναι  αγαθός, ουτε  γνωρίζει  τό  Θεό, ουτε  θά  Τόν  γνωρίσει  ποτέ, γιατί  ο  τρόπος  νά  γνωρίσει  κανείς  τό  Θεό, ειναι  τό  αγαθό.

30.Οι  καλοί  ανθρωποι  πού  αγαπουν  τό  Θεό, ελέγχουν  τούς  ανθρώπους  γιά  τίς  κακές  πράξεις  τους  κατά  πρόσωπο  οταν  ειναι  παρόντες.  Οταν  ομως  δέν  ειναι  παρόντες  δέν  τούς  κατηγορουν, αλλά  ουτε  καί  στούς  αλλους  επιτρέπουν  νά  τούς  κατηγορήσουν.

31.Στίς  συναναστροφές  μέ  τούς  αλλους, μακριά  κάθε  βαναυσότητα. Γιατί  οι  λογικοί  καί  ευσεβεις  ανθρωποι  ειναι  στολισμένοι  μέ  ντροπή  καί  φρόνηση  περισσότερο  από  τίς  παρθένες. Καί  τουτο, γιατί  ο  νους  πού  αγαπα  τό  Θεό  ειναι  φως  πού  τυλίγει  μέ  τή  λάμψη  του  τήν  ψυχή, οπως  ο  ηλιος  περιλάμπει  τό  σωμα.

32.Πάντοτε  οταν  σέ  προσβάλλει  κανένα  πάθος  της  ψυχης, νά  θυμασαι  οτι  οι  ανθρωποι  πού  ορθοφρονουν  καί  θέλουν  νά  εξασφαλίσουν  σωστά  τή  ζωή  τους, δέν  θεωρουν  ευχάριστη  τήν  πρόσκαιρη  απόκτηση  χρημάτων, αλλά  τίς  ορθές  καί  αληθινές  ιδέες. Αυτές  τούς  κάνουν  ευτυχεις. Γιατί  ο  πλουτος  καί  κλέβεται  καί  από  δυνατότερους  αρπάζεται, η  αρετή  ομως  της  ψυχης, αυτή  μόνο  ειναι  απόκτημα  καί  ασφαλισμένο  καί  πού  δέν  μπορει  νά  κλαπει, καί  μετά  τό  θάνατο  παρέχει  τήν  σωτηρία  σέ  οσους  τήν  εχουν  αποκτήσει.  Ετσι  φρόνιμοι  δέν  παρασύρονται  από  τήν  φαντασία  του  πλούτου  καί  των  αλλων  ηδονων.

33.Δέν  πρέπει  οι  αστατοι  καί  απαίδευτοι  νά  αυθαδιάζουν  σέ  αξιόλογους  ανθρώπους. Καί  αξιόλογος  ανθρωπος  ειναι  εκεινος  πού  αρέσει  στό  Θεό  καί  πού  συνήθως  σωπαίνει  η  λέει  λίγα  καί  αναγκαια  καί  αρεστά  στό  Θεό.

34. Εκεινοι  πού  προσπαθουν  νά  ζουν  τήν  ενάρετη  καί  θεοφιλή  ζωή, φροντίζουν  γιά  τίς  αρετές  σάν  κτήματά  τους  καί  σάν  αφορμή  αιωνίας  απολαύσεως. Τά  πρόσκαιρα  τά  απολαμβάνουν  οπως  τύχει  καί  οπως  δίνει  καί  θέλει  ο  Θεός, καί  τά  χρησιμοποιουν  με  μεγάλη  χαρά  καί  ευχαριστία  πρός  τό  Θεό  καί  αν  ακόμη  αυτά  ειναι  μετριότατα. Γιατί  οι  πολυποίκιλες  τροφές  τρέφουν  τά  σώματα  ως  υλικά, ενω  η  γνώση  του  Θεου, η  εγκράτεια, η  αγαθότητα, η  αγαθοεργία, η  ευσέβεια  καί  η  πραότητα  θεώνουν  τήν  ψυχή.

35. Οσοι  αρχοντες  εξαναγκάζουν  νά  διαπραχθουν  ατοπες  καί  ψυχοβλαβεις  πράξεις, δέ  γίνονται  ωστόσο  κύριοι  καί  της  ψυχης, η  οποία  εχει  δημιουργηθει  αυτεξούσια. Δεσμεύουν  τό  σωμα, οχι  ομως  καί  τήν  προαίρεση  πού  κύριός  της  ειναι  ο  λογικός  ανθρωπος, εξαιτίας  του  δημιουργου  του  Θεου, ο   Οποιος  ειναι  ισχυρότερος  από  κάθε  εξουσία  καί  ανάγκη  καί  κάθε  δύναμη.

36. Εκεινοι  πού  νομίζουν  δυστυχία  τό  νά  χάσουν  χρήματα  η  παιδιά  η  δούλους  η  ενα  αλλο  στοιχειο  της  περιουσίας  τους, ας  γνωρίζουν  οτι  πρωτα  πρέπει  νά  αρκουνται  σ΄ εκεινα  πού  δίνει  ο  Θεός. Καί  οταν  πρέπει  νά  τά  δώσουν  πίσω, νά  ειναι  πρόθυμοι  καί  νά  τό  κάνουν  μέ  αγαθή  γνώμη  καί  νά  μή  στενοχωρουνται  διόλου  γιά  τή  στέρηση  η  μαλλον  γιά  τήν  επιστροφή  τους. Γιατί  αφου  εκαναν  χρήση  ξένων  πραγμάτων, τά  εδωσαν  πάλι  πίσω.

37. Ο  ενάρετος  ανθρωπος  δέν  πρέπει  νά  πουλα  τήν  ελεύθερη  γνώμη  του  προσέχοντας  πόσα  χρήματα  θά  πάρει, καί  αν  ακόμη  ειναι  πολλά  οσα  του  δίνουν. Γιατί  τά  πράγματα  της  ζωης  αυτης  ειναι  ομοια  μέ  ονειρο, καί  η  φαντασία  πού  προέρχεται  από  τόν  πλούτο  καί  αγνωστο  ειναι  που  θά  καταλήξει  καί  λίγο  καιρό  μόνο  κρατάει.

38. Εκεινοι  πού  ειναι  αληθινοί  ανθρωποι, ας  φροντίζουν  μέ  ολη  τή  δύναμή  τους  νά  ζουν  μέ  αγάπη  Θεου  καί  μέ  αρετή, ωστε  νά  λάμπει  η  ενάρετη  ζωή  τους  μεταξύ  των  αλλων  ανθρώπων, οπως  γίνεται  μέ  τήν  πορφύρα : ενα  μικρό  κομμάτι  μπαίνει  πάνω  στά  λευκά  φορέματα  καί  τά  στολίζει.  Ετσι  κι  αυτοί  νά  λάμπουν  καί  νά  ξεχωρίζουν, γιατί  ετσι  καλλιεργουν  ασφαλέστερα  τίς  αρετές  της  ψυχης.

39.Οι  φρόνιμοι  ανθρωποι  πρέπει  νά  εξετάζουν  τή  δύναμή  τους  καί  τό  βαθμό  της  αρετης  τους  καί  ετσι  νά  προετοιμάζονται  καί  ν΄ αντιστέκονται  στά  πάθη, σύμφωνα  μέ  τήν  κατά  φύση  δύναμη  πού  τούς  εχει  χαρίσει  ο  Θεός. Δύναμη  γιά  τήν  αντιμετώπιση  της  σωματικης  ομορφιας  καί  κάθε  κακης  επιθυμίας  ειναι  η  εγκράτεια, των  θλίψεων  καί  της  φτώχειας, η  καρτερία, των  υβρεων  καί  του  θυμου, η  ανεξικακία.  Ετσι  καί  γιά  τά  υπόλοιπα.

40.Τό  νά  γίνει  κανείς  αγαθός  καί  σοφός  ξαφνικά, ειναι  αδύνατο. Γίνεται  ωστόσο  μέ  τήν  κοπιαστική  μελέτη, μέ  τή  συναναστροφή  μέ  ενάρετους  ανθρώπους, μέ  τήν  πείρα, μέ  τόν  καιρό, με  τήν  ασκηση  καί  με  τήν  επιθυμία  των  καλων  εργων.  Ο  αγαθός  ανθρωπος  πού  αγαπα  τό  Θεό  καί  Τόν  γνωρίζει  αληθινά, δέν  παύει  νά  κάνει  πλούσια  ολα  οσα  αρέσουν  σ  Αυτόν. Αλλά  τέτοιοι  ανθρωποι    ειναι  σπάνιοι.

41. Εκεινοι  πού  δέν  ειναι  προικισμένοι  μέ  ευφυΐα, δέν  πρέπει  νά  απελπίζονται  καί  νά  αμελουν  τή  θεοφιλή  καί  ενάρετη  ζωή  καί  τήν  καταφρονουν, σάν  νά  ειναι  τάχα  ακατόρθωτη  γι΄ αυτούς  καί  ακατανόητη.  Αντίθετα, πρέπει  νά  εξασκουν  οση  δύναμη  εχουν  καί  νά  επιμελουνται  τόν  εαυτό  τους, γιατί  κι  αν  ακόμη  δέν  μπορουν  νά  αποκτήσουν  τήν  τελεία  αρετή  καί  σωτηρία, εντούτοις  μέ  τήν  προσπάθεια  καί  τήν  επιθυμία  του  αγαθου  γίνονται  καλύτεροι  η  τουλάχιστον  δέν  χειροτερεύουν. Καί  αυτό  δέν  ειναι  μικρή  ωφέλεια  της  ψυχης.

42. Ο  ανθρωπος  ως  λογικός  πού  ειναι, συγγενεύει  μέ  τήν  αρρητη  καί  θεία  δύναμη, τό  Θεό.  Ως  πρός  τό  σωματικό  πάλι  μέρος, συγγενεύει  μέ  τά  ζωα. Ειναι  ομως  λίγοι  εκεινοι  πού  οντας  τέλειοι  καί  λογικοί  ανθρωποι, φροντίζουν  νά  διατηρουν  τό  φρόνημα  καί  τή  συγγένειά  τούς  σύμφωνη  μέ  τό  Θεό  καί  Σωτήρα, καί  νά  τό  αποδεικνύουν  αυτό  μέ  τά  εργα  τους  καί  τήν  ενάρετη  ζωή  τους. Οι  περισσότεροι  ανθρωποι, μέ  τήν  ανόητη  ψυχή  τους, εχουν  εγκαταλείψει  τή  θεΐκή  καί  αθάνατη  υιική  σχέση  μέ  τό  Θεό  καί  εχουν  στραφει  πρός  τή  νεκρή  καί  δύστυχη  καί  σύντομη  συγγένεια  του  σώματος, σάν  αλογα  ζωα  κυβερνιουνται  μόνο  από  τό  σαρκικό  φρόνημα  καί  ερεθιζόμενοι  από  τίς  ηδονές  χωρίζονται  από  τό  Θεό  καί  κατεβάζουν  τήν  ψυχή  από  τούς  ουρανούς  στόν  ολεθρο  εξαιτίας  των  κακων  θελημάτων  της.

43. Ο  λογικός  ανδρας  εχοντας  στό  νου  του  τη  μέθεξη  καί  τή  συνάφειά  του  μέ  τό  Θεό, ουδέποτε  θά  αγαπήσει  τίποτε  τό  επίγειο  καί  χαμηλό, αλλά  εχει  τό  νου  του  στά  ουράνια  καί  αιώνια. Καί  γνωρίζει  οτι  τό  θέλημα  του  Θεου  ειναι  νά  σωθει  ο  ανθρωπος, γιατί  ο  Θεός  ειναι  η  αιτία  ολων  των  καλων  καί  πηγή  των  αιωνίων  αγαθων  γιά  τούς  ανθρώπους.

44. Οταν  σου  τύχει  κανείς  πού  φιλονεικει  καί  πολεμα  τήν  αλήθεια  καί  τό  προφανές, πάψε  τήν  φιλονεικία  καί  αφησέ  τον, γιατί  εχει  απολιθωθει  η διάνοιά  του.  Οπως  καί  τό  καλύτερο  κρασί  τό  διαφθείρει  τό  βλαβερότατο  νερό, ετσι  καί  οι  κακές  συναναστροφές  διαφθείρουν  τούς  ενάρετους  κατά  τη  ζωή  καί  τό  φρόνημα.

45. Αν  μεταχειριζόμαστε  κάθε  φροντίδα  καί  μέσο  γιά  νά  αποφύγομε  τό  θάνατο  του  σώματος, πολύ  περισσότερο  οφείλουμε  νά  φροντίζομε  ν΄ αποφύγομε  τό  θάνατο  της  ψυχης. Γιατί  σ΄ εκεινον  πού  θέλει  νά  σωθει, δέν  υπάρχει  αλλό  εμπόδιο  εκτός  από  τήν  αμέλεια καί  τήν  οκνηρία  της  ψυχης.

46. Οσοι  δυσκολεύονται  νά  εννοουν  τό  συμφέρον  της  ψυχης  τους  καί  οσα  ορθά  τούς  λέγονται, αυτοί  θεωρουνται  αρρωστοι.  Ενω  οσοι  εννοουν  τήν  αλήθεια  καί  εντούτοις  χωρίς  ντροπή  τήν  αμφισβητουν  καί  φιλονεικουν, αυτων  η  διάνοια  εχει  νεκρωθει  καί  αρμόζει  σέ  θηρία  η  συμπεριφορά  τους, δέν  γνωρίζουν  τό  Θεό  καί  η  ψυχή  τους  δέν  εχει  φωτιστει.

47.Τά  διάφορα  γένη  των  ζώων  τά  δημιούργησε  ο  Θεός  γιά  διάφορες  ανάγκες  του  ανθρώπου  μέ  τό  λόγο  Του, αλλα  γιά  τροφή  του  ανθρώπου  καί  αλλα  γιά  νά  τόν  υπηρετουν. Τόν  ανθρωπο  ομως  τόν  δημιούργησε  θεατή  των  ζώων  καί  των  εργων  τους  καί  ευγνώμονα  ερμηνευτή  ολων  αυτων. Γι΄ αυτό  ας  φροντίζουν  οι  ανθρωποι  μήπως  χωρίς  ν΄ αντικρύσουν  καί  χωρίς  νά  εννοήσουν  τό  Θεό  καί  τά  εργα  Του, πεθάνουν  οπως  τά  αλογα  ζωα. Καί  πρέπει  νά  γνωρίζει  ο  ανθρωπος  οτι  ο  Θεός  ειναι  παντοδύναμος  καί  τίποτε  δέν  ειναι  αντίθετο  σ΄ Αυτόν, αλλά  από  τήν  ανυπαρξία  οσα  θέλει  δημιούργησε  καί  δημιουργει  μέ  τό  λόγο  Του  γιά  τή  σωτηρία  των  ανθρώπων.

48.Τά  επουράνια  ειναι  αθάνατα  εξαιτίας  της  αγαθότητάς  τους, ενω  τά  επίγεια  εγιναν  θνητά, γιατί  φωλιάζει  μέσα  τους  η  κακία  πού  τή  διάλεξαν  καί  πού  ερχεται  στούς  ανοήτους  εξαιτίας  της  οκνηρίας  τους  καί  της  αγνοιας  του  Θεου.

49. Ο  θάνατος, οταν  κατανοηθει  από  τούς  ανθρώπους, ειναι  αθανασία. Δέν  τόν  κατανοουν  ομως  οι  αμαθεις, γι΄ αυτούς  ειναι  θάνατος. Καί  οπωσδήποτε  δέν  πρέπει  νά  φοβόμαστε  τουτο  τό  θάνατο, αλλά  τήν  απώλεια  της  ψυχης, πού  ειναι  η  αγνοια  του  Θεου. Αυτό  ειναι  τό  φοβερό  γιά  τήν  ψυχή.

50. Η  κακία  ειναι  πάθος  πού  οφείλεται  στή  φύση  της  υλης.  Επομένως  δέ  γίνεται  νά  υπάρξει  σωμα  χωρίς  κακία.  Η  λογική  ψυχή  πού  τό  εννοει  αυτό, αποβάλλει  τό  βάρος  της  υλης, δηλαδή  τήν  κακία, καί  καθώς  ελευθερώνεται  από  αυτό  τό  βάρος, γνωρίζει  τό  Θεό  των  ολων  καί  προφυλάγεται  από  τό  σωμα  σάν  από  εχθρό  καί  αντίπαλο  καί  δέν  υποτάσσεται  σ΄ αυτό. Καί  ετσι  στεφανώνεται  από  τό  Θεό  η  ψυχή  ως  νικήτρια  των  παθων  της  κακίας  καί  της  υλης.

51. Οταν  η  ψυχή  γνωρίσει  τήν  κακία, τή  μισει  σάν  βρωμερότατο  θηρίο.  Αλλά  οταν  κανείς  δέν  τήν  γνωρίζει, τήν  αγαπα, καί  αυτή  τόν  παίρνει  αιχμάλωτό  της  καί  μεταχειρίζεται  σάν  σκλάβο  τόν  εραστή  της. Καί  ο  δυστυχισμένος  καί  αθλιος  ανθρωπος  ουτε  τό  συμφέρον  του  βλέπει, ουτε  τό  καταλαβαίνει, αλλά  νομίζει  γιά  στόλισμά  του  τήν  κακία  καί  χαίρεται  γι΄ αυτό.

52. Η  καθαρή  ψυχή, επειδή  ειναι  αγαθή, φωτίζεται  μέ  μεγάλη  λάμψη  από  τό  Θεό. Καί  τότε  ο  νους  νοει  τό  αγαθό  καί  γεννα  λόγια  θεάρεστα.  Οταν  ομως  η  ψυχή  γεμίσει  από  τή  βρωμερή  λάσπη  της  κακίας, τότε  επειδή  ο  Θεός  τήν  αποστρέφεται  η  μαλλον  επειδή  η  ψυχή  χωρίζεται  μόνη  της  από  τό  Θεό, πονηροί  δαίμονες  μπαίνουν  στή  διάνοια  του  ανθρώπου  καί  παρακινουν  τήν  ψυχή  σέ  βδελυρές  πράξεις : μοιχειες, φόνους, αρπαγές, ιεροσυλίες  καί  ολα  τά  παρόμοια  δαιμονικά  εργα.

53. Εκεινοι  πού  γνωρίζουν  τό  Θεό, γεμίζουν  από  κάθε  καλή  εννοια  καί  επειδή  επιθυμουν  τά  ουράνια, καταφρονουν  τά  βιοτικά. Αυτοί  οι  ανθρωποι  ουτε  αρέσουν  στούς  πολλούς, ουτε  καί  αυτοί  αρέσκονται  μέ  τούς  πολλούς. Καί  γι΄ αυτό  οχι  μόνο  τούς  μισουν  αλλά  καί  τούς  περιγελουν  οι  πιό  πολλοί  ανόητοι.  Υπομένουν  οσα  τούς  φέρνει  η  φτώχεια  επειδή  γνωρίζουν  οτι  εκεινα  πού  οι  πολλοί  θεωρουν  κακά, σ΄ αυτούς  ειναι  καλά. Γιατί  εκεινος  πού  στοχάζεται  τά  επουράνια, πιστεύει  στόν  Θεό  γνωρίζοντας  οτι  ολα  ειναι  εργα  της  θελήσεώς  Του.  Εκεινος  ομως  πού  δέ  τά  στοχάζεται, δέν  πιστεύει  ποτέ  οτι  ο  κόσμος  ειναι  εργο  του  Θεου  καί  οτι  δημιουργήθηκε  γιά  τή  σωτηρία  του  ανθρώπου.

54. Εκεινοι  πού  ειναι  γεμάτοι  από  κακία  καί  μεθουν  από  τήν  αγνοια, δέν  γνωρίζουν  τό  Θεό, η  ψυχή  τους  ειναι  ζαλισμένη  καί  δέν  εχουν  ξεκάθαρο  μυαλό. Τό  Θεό  μπορει  νά τόν  εννοήσει  κανείς. Καί  ναί  μέν  δέν  ειναι  ορατός, ειναι  ομως  φανερότατος  μέσα  στά  ορατά, οπως  ακριβως  η  ψυχή  μέσα  στό  σωμα  μας. Καί  αν  σωμα  χωρίς  ψυχή  ειναι  αδύνατο  νά υπάρξει, ετσι  καί  ολα  τά  οντα  καί  βλεπόμενα  ειναι  αδύνατο  νά  υπάρχουν  χωρίς  τό  Δημιουργό  Θεό.

55.Γιά  ποιό  λόγο  δημιουργήθηκε  ο  ανθρωπος ; Γιά  νά  βλέπει  τά  εργα  του  Θεου  καί  μέσω  αυτων  νά  γνωρίσει  τό  Θεό  καί  νά  Τόν  δοξάσει  πού  τά  δημιούργησε  γιά  χάρη  του  ανθρώπου.  Ο  νους  πού  ελκύει  τήν  αγάπη  του  Θεου, ειναι  ενα  αόρατο  αγαθό  πού  τό  χαρίζει  ο  Θεός  στούς  αξιους  γιά  τήν  διαγωγή  τους  πού  τήν  κυβερνα  η  χρηστότητα.

56. Ελεύθερος  ειναι  οποιος  δέν  σκλαβώνεται  στίς  ηδονές  αλλά  κυριαρχει  μέ  φρόνηση  καί  εγκράτεια  πάνω  στό  σωμα  του  καί  αρκειται  μέ  μεγάλη  ευχαριστία  σέ  ο,τι  του  δίνει  ο  Θεός, εστω  καί  αν  ειναι  πολύ  λίγα. Γιατί  οταν  βρεθουν  σύμφωνοι  ο  νους  πού  αγαπα  τό  Θεό  καί  η  ψυχή, τότε  ειρηνεύει  ολο  τό  σωμα, ακόμη  καί  χωρίς  νά  θέλει.  Οταν  η  ψυχή  θέλει, τότε  κάθε  αμαρτωλή  σωματική  κίνηση  σβήνεται.

57. Εκεινοι  πού  δέν  αρκουνται  σ΄ αυτά  πού  χρειάζονται  γιά  νά  ζουν  αλλά  επιθυμουν  περισσότερα, υποδουλώνουν  τόν  εαυτό  τους  στά  πάθη  πού  ταράζουν  τήν  ψυχή  καί  της  φέρνουν  λογισμούς  καί  φαντασίες  οτι  τό  νά  θέλουν  λίγα  η  πολλά  ειναι  τό  ιδιο. Καί  οπως  τά  ρουχα  πού  ειναι  μεγαλύτερα  από  τό  σωμα  εμποδίζουν  εκείνους  πού  τρέχουν  στό  αγώνισμα  του  δρόμου, ετσι  καί  η  επιθυμία  του  ανθρώπου  νά  εχει  περισσότερα  από  οσα  πρέπει, εμποδίζει  τίς  ψυχές  καί  δέν  τίς  αφήνει  νά  αγωνίζονται  η  νά  σωθουν.

58. Οταν  βρίσκεται  κανείς  ακουσίως  καί  χωρίς  νά  τό  θέλει  κάπου, τό  αισθάνεται  σάν  φυλακή  καί  τιμωρία. Νά  εισαι  λοιπόν  ευχαριστημένος  μέ  τήν  κατάστασή  σου, γιατί  αν  τήν  υπομένεις  μέ  δυσαρέσκεια, θά  τιμωρήσεις  χωρίς  νά  τό  αισθάνεσαι  τόν  εαυτό  σου.  Ενας  δρόμος  υπάρχει  γι΄ αυτό, η  καταφρόνηση  των  βιοτικων  πραγμάτων.

59. Οπως  εχομε  τήν  οραση  πού  μας  εδωσε  ο  Θεός  γιά  νά  βλέπομε  τά  ορατά  καί  νά  ξεχωρίζομε  ποιό  ειναι  τό  ασπρο  καί  ποιό  ειναι  τό  μαυρο, ετσι  μας  εδωσε  ο  Θεός  καί  τό  λογικό  γιά  νά  διακρίνομε  εκεινα  πού  συμφέρουν  στήν  ψυχή  μας.  Η  επιθυμία, οταν  αποσπασθει  από  τό  λόγο, γεννα  ηδονή  καί  δέν  επιτρέπει  στήν  ψυχή  νά  σωθει  η  νά  ενωθει  μέ  τό  Θεό.

60. Αμαρτήματα  δέν  ειναι  οσα  γίνονται  κατά  φύση, αλλά  πονηρά  ειναι  εκεινα  πού  γίνονται  από  τήν  προαίρεση  του  ανθρώπου. Π.χ.  δέν  ειναι  αμαρτία  τό  νά  τρώει  ο  ανθρωπος, αλλά  τό  νά  μήν  τρώει  μέ  ευχαριστία, κοσμιότητα  καί  εγκράτεια  ωστε  νά  κρατα  τό  σωμα  του  στή  ζωή  χωρίς  κανένα  πονηρό  υπολογισμό. Ουτε  τό  νά  βλέπεις  αθωα  ειναι  αμαρτία, αλλά  τό  νά  βλέπεις  μέ  φθόνο, υπερηφάνεια  καί  απληστία.  Επίσης  τό  νά  μήν  ακους  υπομονετικά, αλλά  μέ  οργή  καί  θυμό, τό  νά  μήν  καθοδηγεις  τή  γλώσσα  σου  σέ  ευχαριστία  πρός  τό  Θεό  καί  προσευχή, αλλά  νά  κατηγορεις  τούς  αλλους, καί  τό  νά  μήν  απασχολεις  τά  χέρια  σου  στήν  ελεημοσύνη, αλλά  σέ  φόνους  καί  αρπαγές.  Ετσι  κάθε  μέλος  του  σώματος  αμαρτάνει  μέ  τό  νά  εργάζεται  παρά  τό  θέλημα  του  Θεου  καί  μέ  τή  θέληση  του  ανθρώπου  τά  πονηρά.

61. Αν  αμφιβάλλεις  οτι  κάθε  τί  πού  κάνομε  τό  βλέπει  ο  Θεός, τότε  παρατήρησε  οτι  εσύ  πού  εισαι  ανθρωπος  καί  φτιαγμένος  από  χωμα, μπορεις  σέ  μιά  στιγμή  νά  σκέφτεσαι  καί  νά  συλλογίζεσαι  πολλούς  καί  διάφορους  τόπους  συγχρόνως. Πόσο  μαλλον  ο  Θεός  πού  βλέπει  τά  πάντα  σάν  ενα  σπόρο  σιναπιου, πού  δίνει  ζωή  στά  πάντα  καί  τά  τρέφει  οπως   Εκεινος  θέλει ;

62. Οταν  κλείσεις  τίς  πόρτες  του  σπιτιου  σου  καί  εισαι  μόνος, νά  γνωρίζεις  οτι  ειναι  μαζί  σου  ο  αγγελος  πού  εχει  οριστει  γιά  κάθε  ανθρωπο  από  τό  Θεό, αυτός  πού  οι   Ελληνες  ονόμαζαν « οικειο  δαίμονα». Αυτός, ο  οποιος  δέν  κοιμαται  ποτέ  καί  δέν  κάνει  ποτέ  λάθος, ειναι  πάντοτε  κοντά  σου, βλέπει τά  πάντα  χωρίς  νά  τόν  εμποδίζει  τό  σκοτάδι. Μαζί  μέ  αυτόν  ειναι  σέ  κάθε  τόπο  καί  ο  Θεός, γιατί  δέν  υπάρχει  τόπος  η  πράγμα  οπου  δέν  υπάρχει  ο  Θεός, αφου  ειναι  μεγαλύτερος  απ΄ ολα  καί  κρατα  ολους  μέσα  στό  χέρι  Του.

63. Αν  οι  στρατιωτες  μένουν  πιστοί  στόν  Καίσαρα  επειδή  τούς  δίνει  τίς  τροφές, πόσο  μαλλον  πρέπει  νά  φροντίζομε  νά  ευχαριστουμε  ακατάπαυστα  μέ  ασίγητα  στόματα  τό  Θεό  καί  νά  ειμαστε  αρεστοί  σ΄ Αυτόν, ο   Οποιος  τά  πάντα  δημιούργησε  γιά  τόν  ανθρωπο ;

64. Η  ευγνωμοσύνη  στό  Θεό  καί  η  ενάρετη  ζωή  ειναι  καρποφορία  του  ανθρώπου  πού  ειναι  αρεστή  στό  Θεό. Οι  καρποί  της  γης  δέν  γίνονται  μέσα  σέ  μία  ωρα, αλλά  μέ  τόν  καιρό, μέ  βροχές  καί  μέ  καλλιέργεια.  Ομοια  καί  η  καρποφορία  των  ανθρώπων  στολίζεται  μέ  τήν  ασκηση, μέ  τή  μελέτη, μέ  τό  χρόνο, μέ  τήν  καρτερία, τήν  εγκράτεια  καί  τήν  υπομονή. Καί  αν  μέ  αυτά  μερικοί  σέ  θεωρουν  ευλαβή, εσύ  μήν  εχεις  εμπιστοσύνη  στόν  εαυτό  σου  οσο  βρίσκεσαι  στή  ζωή  καί  μή  νομίζεις  γιά  κανένα  απ΄ οσα  κάνεις  οτι  αρέσει  στό  Θεό. Γιατί  πρέπει  νά  γνωρίζεις  οτι  δέν  ειναι  ευκολο  στόν  ανθρωπο  νά  φυλάξει  μέχρι  τό  τέλος  τήν  αναμαρτησία.

65.Τίποτε  δέν  ειναι  πιό  πολύτιμο  στόν  ανθρωπο, οσο  ο  λόγος.  Ο  λόγος  ειναι  τόσο  δυνατός, ωστε  μέ  τόν  λόγο  καί  τήν  ευχαριστία  μας  λατρεύομε  τό  Θεό, ενω  μέ  τόν  αχρηστο  καί  δυσφημιστικό  λόγο  προκαλουμε  τήν  καταδίκη  της  ψυχης  μας. Ειναι  αναίσθητος  ο  ανθρωπος  πού  κατηγορει  τή  γέννησή  του  η  κάτι  αλλο  γιά  τίς  αμαρτίες  του, αφου  μέ  τήν  ελεύθερη  θέλησή  του  μεταχειρίζεται  λόγο  η  εργο  πονηρό.

66. Αν  φροντίζομε  νά  θεραπεύομε  τίς  σωματικές  ατέλειες  γιά  νά  μή  μας  ειρωνεύονται  οσοι  μας  βλέπουν, πολύ  περισσότερο  ειναι  μεγάλη  ανάγκη  νά  φροντίζομε  νά  θεραπεύομε  τά  πάθη  της  ψυχης, αφου  μέλλομε  νά  κριθουμε  μπροστά  στό  Θεό, μή  βρεθουμε  ατιμοι  η  καταγέλαστοι.  Εχοντας  τό  αυτεξούσιο, μπορουμε  νά  μήν  πραγματοποιήσομε  τίς  πονηρές  πράξεις  πού  επιθυμουμε, αν  τό  θελήσομε, ειναι  στήν  εξουσία  μας  νά  ζουμε  μέ  τρόπο  πού  αρέσει  στό  Θεό, καί  κανείς  ποτέ  δέ  θά  μας  εξαναγκάσει  νά  κάνομε  χωρίς  τή  θέλησή  μας  κάτι  κακό.  Ετσι  αν  αγωνιζόμαστε, θά  ειμαστε  ανθρωποι  αξιοι  του  Θεου  καί  θά  ζήσομε  σάν  αγγελοι  στούς  ουρανούς.

67. Αν  θέλεις, εισαι  δουλος  των  παθων, αν  θέλεις, εισαι  ελεύθερος  καί  δέν  θά  υποκύψεις  στά  πάθη. Γιατί  ο  Θεός  σέ  εκανε  αυτεξούσιο. Καί  οποιος  νικα  τά  πάθη  της  σάρκας  στεφανώνεται  μέ  τήν  αφθαρσία.  Αν  δέν  υπηρχαν  τά  πάθη, δέν  θά  υπηρχαν  αρετές, ουτε  στεφάνια  πού  χαρίζονται  από  τό  Θεό  στούς  αξιους.

68. Εκεινοι  πού  δέν  βλέπουν  τό  συμφέρον  τους  αν  καί  γνωρίζουν  τό  αγαθό, εχουν  τυφλή  τήν  ψυχή  τους  καί  εχει  πωρωθει  η  διακριτική  δύναμή  τους. Αυτούς  δέν  πρέπει  νά  τούς  προσέχομε, γιά  νά  μήν  πέσομε  κι  εμεις  στά  πάθη  τους  από  απρονοησία  μας, σάν  τυφλοί.

69. Εναντίον  εκείνων  πού  αμαρτάνουν  δέν  πρέπει  νά  θυμώνομε  καί  αν  ακόμη  διαπράττουν  εγκλήματα  αξια  τιμωρίας. Γιά  χάρη  του  ιδιου  του  δικαίου  ομως  πρέπει  νά  επαναφέρομε  οσους  σφάλλουν  καί  νά  τούς  τιμωρουμε  αν  τύχει, ειτε  μόνοι  μας  ειτε  μέσω  αλλων, αλλά  δέν  πρέπει  νά  οργιζόμαστε, γιατί  η  οργή  ενεργει  σύμφωνα  μέ  τό  πάθος, δέν  κρίνει  σωστά  καί  δέ  βλέπει  τό  δίκαιο. Γι΄ αυτό  ουτε  κι  εκείνους  πού  δείχνουν  υπερβολική  ευσπλαχνία  πρός  οσους  σφάλλουν  πρέπει  νά  τούς  παραδεχόμαστε, αλλά  οι  κακοί  πρέπει  νά  τιμωρουνται  γιά  τό  καλό  καί  τή  δικαιοσύνη  καί  οχι  σύμφωνα  μέ  τό  πάθος  μας  της  οργης.

70.Μόνο  ο,τι  αποκτα  η  ψυχή  ειναι  σίγουρο  καί  αναφαίρετο. Καί  αυτό  ειναι  η  ενάρετη  καί  αρεστή  στό  Θεό  ζωή  καί  η  γνώση  καί  τά  καλά  εργα.  Ενω  ο  πλουτος  ειναι  τυφλός  οδηγός  καί  ανόητος  σύμβουλος, οδηγει  στήν  απώλεια  τήν  αναίσθητη  ψυχή  του  εκεινος  πού  μεταχειρίζεται  τόν  πλουτο  μέ  κακό  καί  φιλήδονο  τρόπο.

71.Πρέπει  οι  ανθρωποι  η  τίποτε  τό  περιττό  νά  μήν  αποκτουν, η  αν  εχουν, νά  γνωρίζουν  με  βεβαιότητα  οτι  ολα  τά  πράγματα  της  ζωης  αυτης  ειναι  από  τή  φύση  τους  φθαρτά  καί  ευκολα  αφαιρουνται  καί  πετιουνται  καί  κομματιάζονται.  Επομένως  δέν  πρέπει  νά  θλίβονται  μέ  οσα  συμβαίνουν.

72.Γνώριζε  οτι  οι  σωματικοί  πόνοι  ειναι  φυσικοί  γιά  το  σωμα, αφου  ειναι  φθαρτό  καί  υλικό. Πρέπει  λοιπόν  σ΄ αυτές  τίς  περιπτώσεις  η  παιδαγωγημένη  ψυχή  νά  προβάλλει  ευχαρίστως  καρτερία  καί  υπομονή  καί  νά  μή  κατηγορει  τό  Θεό  γιατί  επλασε  τό  σωμα.

73. Εκεινοι  πού  αγωνίζονται  στούς  ολυμπιακούς  αγωνες  δέν  παίρνουν  τό  στεφάνι  οταν  νικήσουν  τόν  πρωτο  η  τό  δεύτερο  η  τό  τρίτο, αλλά  οταν  νικήσουν  ολους  τούς  συναγωνιζομένους.  Ετσι  καί  οποιος  θέλει  νά  στεφανωθει  από  τό  Θεό, πρέπει  νά  γυμνάζει  τήν  ψυχή  του  στή  σωφροσύνη, οχι  μόνο  σέ  ο,τι  εχει  σχέση  μέ  τό  σωμα, αλλά  καί  στά  σχετικά  μέ  τά  κέρδη  καί  τίς  αρπαγές  καί  τό  φθόνο  καί  τίς  τροφές  καί  τή  ματαιοδοξία  καί  τίς  κατηγορίες  καί  τούς  θανάτους  καί  ολα  τά  παρόμοια.

74.Νά  μήν  ακολουθουμε  τήν  ενάρετη  καί  θεάρεστη  διαγωγή  γιά  νά  μας  επαινέσουν  οι  ανθρωποι, αλλά  γιά  τή  σωτηρία  της  ψυχης  ας  προτιμήσομε  τήν  ενάρετη  ζωή. Γιατί  κάθε  ημέρα  ο  θάνατος  ειναι  μπροστά  στά  μάτια  μας  καί  τά  ανθρώπινα  ειναι  αβέβαια  καί  σκοτεινά.

75.Στήν  εξουσία  μας  ειναι  νά  ζήσομε  μέ  σωφροσύνη, τό  νά  γίνομε  ομως  πλούσιοι  δέν  ειναι  στήν  εξουσία  μας. Τί  λοιπόν ; Πρέπει  νά  καταδικάσομε  τήν  ψυχή  μας  γιά  χάρη  μιας  λιγόκαιρης  φαντασίας  του  πλούτου  πού  δέν  ειναι  στήν  εξουσία  μας  νά  αποκτήσομε ; Καί  νά  ειναι  ο  πλουτος  τό  μόνο  πού  επιθυμουμε ; Πόσο  ανόητα  τρέχομε  χωρίς  νά  γνωρίζομε  οτι  πρώτη  από  ολες  τίς  αρετές  ειναι  η  ταπεινοφροσύνη, οπως  καί  πρωτο  από  ολα  τά  πάθη  ειναι  η  γαστριμαργία  καί  η  επιθυμία  των  υλικων  πραγμάτων !

76.Πρέπει  νά  εχομε  υπόψη  ακατάπαυστα  οι  φρόνιμοι  ανθρωποι  οτι  μέ  τό  νά  υποφέρομε  μικρούς  καί  λιγόκαιρους  κόπους  στή  ζωή, πολύ  μεγάλη  χαρά  καί  ευχαρίστηση  απολαμβάνομε  μετά  τό  θάνατο. Γι΄ αυτό  εκεινος  πού  πολεμα  κατά  των  παθων  του  καί  θέλει  νά  στεφανωθει  από  τό  Θεό, αν  πέσει  σέ  αμαρτία, ας  μή  χάσει  τό  θάρρος  του  καί  μείνει  στήν  πτώση  του  απελπισμένος, αλλά  νά  σηκωθει  καί  ν΄ αρχίσει  πάλι  νά  αγωνίζεται  καί  νά  φροντίσει  νά  στεφανωθει. Καί  αν  ξαναπέσει, πρέπει  μέχρι  τήν  τελευταία  αναπνοή  νά  σηκώνεται. Γιατί  οι  σωματικοί   κόποι  ειναι  οπλα  καί  μέσα  γιά  ν΄ αποκτήσομε  τίς  αρετές  καί  σώζουν  τήν  ψυχή.

77.Οι  θλίψεις  καί  τά  λυπηρά  πού  συμβαίνουν  στή  ζωή, γίνονται  αφορμή  στούς  ανδρείους  καί  αξιους  αγωνιστές  νά  στεφανωθουν  από  τό  Θεό. Γι΄ αυτό  πρέπει  στή  ζωή  τους  νά  γίνουν  σάν  νεκροί  γιά  ολα  τά  βιοτικά  πράγματα, γιατί  ο  νεκρός  δέν  θά  φροντίσει  ποτέ  γιά  τίποτε  αυτου  του  κόσμου.

78.Δέν  πρέπει  η  λογική  καί  αγωνιζόμενη  ψυχή, ευθύς  αμέσως  νά  φοβαται  καί  νά  δειλιάζει  απέναντι  στά  πάθη, γιατί  ετσι  θά  θεωρηθει  δειλή  καί  θά  περιφρονηθει. Γιατί  η  ψυχή  πού  ταράζεται  από  τίς  φαντασίες  της  ζωης, απομακρύνεται  από  τά  πρέποντα. Στά  αιώνια  αγαθά  προηγουνται  οι  αρετές  της  ψυχης  μας, ενω  στίς  αιώνιες  κολάσεις  αιτία  ειναι  οι  θεληματικές  κακίες  των  ανθρώπων.

79. Ο  λογικός  ανθρωπος  πολεμειται  διά  μέσου  των  αισθήσεων  από  τά  ψυχικά  πάθη. Πέντε  ειναι  οι  αισθήσεις  του  σώματος : οραση, οσφρηση, ακοή, γεύση, αφή.  Υποκύπτοντας  μέσω  των  αισθήσεων  αυτων  στά  τέσσερα  πάθη  αιχμαλωτίζεται  η  αθλια  ψυχή. Κι  ειναι  αυτά  τά  τέσσερα  πάθη  της  ψυχης : κενοδοξία, χαρά, θυμός, δειλία.  Οταν  λοιπόν  ο  ανθρωπος  μέ  τή  φρόνηση  καί  τήν  επανειλημμένη  σκέψη  σάν  καλός  στρατηγός  γίνει  κύριος  των  παθων  καί  τά  νικήσει, δέν  πολεμειται  πλέον  από  αυτά, αλλά  εχει  ειρήνη  στήν  ψυχή  του  καί  στεφανώνεται  από  τό  Θεό  ως  νικητής.

80. Από  εκείνους  πού  διανυκτερεύουν  στά  πανδοχεια, μερικοί  βρίσκουν  κρεβάτια, αλλοι  δέν  εχουν  κρεβάτι, κοιμουνται  στό  πάτωμα  καί  εντούτοις  ροχαλίζουν  οπως  κι  εκεινοι  πού  κοιμουνται  σέ  κρεβάτι. Κι  οταν  περάσει  η  νύχτα, πρωί - πρωί  αφήνουν  τό  κρεβάτι  τους  καί  τό  πανδοχειο  καί  φεύγουν  ολοι  μαζί, εχοντας  μόνο  τά  πράγματα  τους. Κατά  τόν  ιδιο  τρόπο  καί  ολοι  οσοι  γεννιουνται  σ΄ αυτόν  τόν  κόσμο, καί  οι  φτωχοί  καί  οι  πλούσιοι  καί  επίσημοι, βγαίνουν  από  τή  ζωή  σάν  από  πανδοχειο, χωρίς  νά  παίρνουν  μαζί  τους  τίποτε  από  τίς  απολαύσεις  του  βίου  καί  από  τά  πλούτη  τους, παρά  μόνον  τά  εργα  τους, καλά  η  κακά, οσα  εκαναν  στή  ζωή  τους.

81. Αν  κατέχεις  καμιά  υψηλή  εξουσία, μή  φοβερίσεις  ευκολα  κανέναν  μέ  θάνατο, εχοντας  υπόψη  σου  οτι  καί  σύ  φυσικως  εισαι  υποκείμενος  στό  θάνατο  καί  οτι  η  ψυχή  βγάζει  από  πάνω  της  τό  σωμα  σάν  τελευταιο  ενδυμα. Αυτό  εχοντας  υπόψη  σου  νά  εξασκεισαι  πάντοτε  στήν  πραότητα  καί  νά  ευεργετεις, ευχαριστώντας  πάντοτε  τό  Θεό. Γιατί  εκεινος  πού  δέν  ευσπλαχνίζεται  τούς  αλλους  δέν  εχει  αρετή  πάνω  του.

82.Τό  θάνατο, είναι  αδύνατο  καί  δέν  υπάρχει  τρόπος  νά  τόν αποφύγομε. Αυτό  τό  γνωρίζουν  οι  πραγματικά  στοχαστικοί    ανθρωποι  καί  γυμνασμένοι  στίς  αρετές  καί  στίς  θεάρεστες  σκέψεις, καί  δέχονται  τό  θάνατο  χωρίς  στεναγμούς  καί  φόβο  καί  υπερβολική  λύπη, εχοντας  υπόψη  οτι  δέν  μπορουν  νά  τόν  αποφύγουν  καί  οτι  μ΄ αυτόν  γλυτώνουν  από  τά  κακά  καί  δυσάρεστα  του  βίου.

83. Εκείνους  πού  εχουν  λησμονήσει  ολότελα  τήν  ενάρετη  ζωή  πού  ειναι  αρεστή  στό  Θεό  καί  δέν  πιστεύουν  τίς  σωστές  καί  θεάρεστες  διδασκαλίες, δέν  πρέπει  νά  τούς  μισουμε  αλλά  μαλλον  νά  τούς  συμπονουμε, γιατί  ειναι  βλαμμένη  η  διακριτική  δύναμη  της  ψυχης  τους  καί  ειναι  τυφλή  η  καρδιά  καί  η  διάνοιά  τους. Αυτοί  χάνονται  γιατί  από  αγνοια  δέχτηκαν  τό  κακό  ως  καλό  καί  δέν  γνωρίζουν  τό  Θεό  οι  τρισάθλιοι  καί  μωροί.

84.Νά  αποφεύγεις  νά  μιλας  γιά  τήν  αρετή  καί  τήν  ευσέβεια  στούς  πολλούς. Δέν  τό  λέω  αυτό  από  φθόνο, αλλά  γιατί  κατά  τήν  γνώμη  μου  θά  φανεις  γελοιος  στούς  ανοήτους. Τό  ομοιο  χαίρεται  μέ  τό  ομοιό  του. Οι  λόγοι  γιά  τήν  αρετή  καί  τήν  ευσέβεια  εχουν  λίγους  ακροατές  καί  ίσως  εντελως  μετρημένους. Καλύτερα  νά  μήν  μιλας, παρεκτός  μόνο  εκεινα  πού  θέλει  ο  Θεός  γιά  τή  σωτηρία  του  ανθρώπου.

85. Η  ψυχή  πάσχει  μαζί  μέ  τό  σωμα, ενω  τό  σωμα  δέν  πάσχει  μαζί  μέ  τήν  ψυχή. Λόγου  χάρη, οταν  κόβεται  τό  σωμα, υποφέρει  καί  η  ψυχή. | Οταν  τό  σωμα  ειναι  δυνατό  καί  γερό, συνευχαριστειται  τό  παθητικό  μέρος  της  ψυχης.  Οταν  ομως  σκέφτεται  η  ψυχή, δέν  σκέφτεται  καί  τό  σωμα, αλλά  μένει  μόνο  του  κατά  μέρος, γιατί  η  σκέψη  ειναι  ιδιότητα  της  ψυχης.  Οπως  καί  η  αγνοια, η  υπερηφάνεια, η  απιστία, η  πλεονεξία, τό  μίσος, ο  φθόνος, η  οργή, η  αδιαφορία, η  κενοδοξία, η  επιθυμία  της  τιμης, η  διχόνοια  καί  η  αισθηση  του  καλου, αυτά  ολα  τά  ενεργει  η  ψυχή.

86. Εχοντας  τό  νου  σου  στό  Θεό, νά  εισαι  ευσεβής, δηλαδή  χωρίς  φθόνο, αγαθός, εγκρατής, πράος, νά  δίνεις  οσο  μπορεις, νά  εισαι  κοινωνικός, ειρηνικός  καί  τά  παρόμοια. Γιατί  αυτή  ειναι  η  αναφαίρετη  περιουσία  της  ψυχης, τό  νά  εισαι  αρεστός  στό  Θεό  μέ  τίς  παραπάνω  αρετές, μέ  τό  νά  μήν  κρίνεις  κανένα, ουτε  νά  λές  οτι  ο  τάδε  ειναι  κακός  καί  αμάρτησε, αλλά  καλύτερα  νά  αναζητεις  τά  δικά  σου  αμαρτήματα  καί  νά  εξετάζεις  τή  ζωή  σου  αν  ειναι  αρεστή  στό  Θεό. Τί  μας  ενδιαφέρει  αν  ο  αλλος  ειναι  κακός ;

87. Ο  αληθινός  ανθρωπος  φροντίζει  νά  ειναι  ευσεβής. Καί  ευσεβής  ειναι  εκεινος  πού  δέν  επιθυμει  τά  ξένα  πράγματα. Ξένα  γιά  τόν  ανθρωπο  ειναι  ολα  τά  κτίσματα, καί  σάν  εικόνα  του  Θεου  πού  ειναι, ολα  τά  περιφρονει. Γίνεται  ο  ανθρωπος  εικόνα  του  Θεου  οταν  ζει  ορθά  καί  θεάρεστα. Αυτό  δέν  μπορει  νά  γίνει, αν  δέν  απομακρυνθει  ο  ανθρωπος  από  τίς  μέριμνες  της  ζωης.  Εκεινος  πού  εχει  νου  πού  αγαπα  τό  Θεό, γνωρίζει  πόση  ψυχική  ωφέλεια  καί  ευλάβεια  προέρχεται  από  αυτό.  Ο  θεοσεβής  ανθρωπος  δέν  κατηγορει  κανένα  γιά  τίς  αμαρτίες  του  παρά  μόνο  τόν  εαυτό  του. Καί  αυτό  ειναι  σημάδι  σωτηρίας  της  ψυχης.

88. Οσοι  φροντίζουν  νά  αποκτήσουν  τά  πρόσκαιρα  αγαθά  ακόμη  καί  μέ  τή  βία, καί  αγαπουν  τά  εργα  της  κακίας  αψηφώντας  τό  θάνατο  καί  τήν  απώλεια  της  ψυχης  τους, χωρίς  νά  βλέπουν  οι  αθλιοι  τό  συμφέρον  τους, τουτοι  δέ  λογαριάζουν  τι  υποφέρουν  οι  ανθρωποι  μετά  τό  θάνατο  από  τήν  κακία.

89. Η  κακία  ειναι  πάθος  πού  βρίσκεται  στήν  υλη. Της  κακίας  ομως  δέν  ειναι  αιτιος  ο  Θεός. Αυτός  εδωσε  στούς  ανθρώπους  γνώση  καί  επιτηδειότητα  καί  τήν  ιδιότητα  νά  διακρίνουν  τό  καλό  από  τό  κακό  καί  αυτεξουσιότητα. Αυτό  πού  γεννα  ολα  τά  πάθη  της  κακίας  ειναι  η  αμέλεια  καί  η  οκνηρία  των  ανθρώπων.  Ο  Θεός  δέν  φταίει  διόλου  σ΄ αυτό.  Από  τήν  κακή  τους  προαίρεση  οι  δαίμονες  εγιναν  πονηροί, οπως  καί  οι  περισσότεροι  ανθρωποι.

90. Ο  ανθρωπος  πού  ειναι  αχώριστος  από  τήν  ευσέβεια, δέν  επιτρέπει  νά  εισχωρήσει  κρυφά  η  κακία  στήν  ψυχή  του.  Οταν  απουσιάζει  η  κακία, τότε  η  ψυχή  ουτε  κίνδυνο  εχει, ουτε  βλάπτεται  από  τίποτε. Τέτοιους  ανθρώπους  ουτε  απαίσιος  δαίμονας, ουτε  κακή  μοίρα  τούς  κυριεύει, γιατί  ο  Θεός  τούς  γλυτώνει  από  κινδύνους  καί  ζουν  χωρίς  νά  υποστουν  βλάβη, θειοι  καί  εξοχοι. Καί  αν  κανείς  επαινέσει  ενα  τέτοιον  ανθρωπο, αυτός  γελα  μέσα  του  γι΄ αυτούς  πού  τόν  επαινουν. Καί  αν  κανείς  τόν  κατηγορει, δέν  δικαιολογειται  σέ  οσους  τόν  κατηγορουν, ουτε  καν  αγανακτει  γιά  ο,τι  του  λένε.

91. Η  κακία  ακολουθει  τήν  ανθρώπινη  φύση  οπως  η  σκουριά  τό  χαλκό  καί  η  ακαθαρσία  τό  σωμα.  Αλλά  ουτε  ο  χαλκουργός  εκανε  τή  σκουριά, ουτε  οι  γονεις  τήν  ακαθαρσία.  Ετσι  ουτε  τήν  κακία  τήν  εκανε  ο  Θεός.  Εδωσε  γνώση  στόν  ανθρωπο  καί  δύναμη  νά  διακρίνει  γιά  νά  αποφύγει  τό  κακό, γνωρίζοντας  οτι  βλάπτεται  από  τό  κακό  καί  τιμωρειται. Πρόσεχε, λοιπόν, μήπως  δεις  κανένα  νά  ειναι  ευτυχής  μέσα  σέ  εξουσία  καί  πλουτο  καί  τόν  καλοτυχίσεις, παρασυρόμενος  από  τόν  δαίμονα.  Αλλά  ευθύς  νά  βάλεις  τό  θάνατο  μπροστά  στά  μάτια  σου  καί  ποτέ  δέν  θά  επιθυμήσεις  κανένα  κακό  η  γήινο.

92. Ο  Θεός  μας  στά  επουράνια  χάρισε  τήν  αθανασία  καί  τά  επίγεια  τά  εβαλε  μέσα  στή  μεταβολή. Στό  σύμπαν  δώρισε  ζωή  καί  κίνηση.  Ολα  αυτά  γιά  χάρη  του  ανθρώπου. Γι΄ αυτό  νά  μήν  παρασύρεσαι  από  τά  εξωτερικά  φαινόμενα  του  βίου  πού  υποβάλλει  στό  νου  σου  ο  διάβολος - γιατί  αυτός  ειναι  πού  υποβάλλει  στήν  ψυχή  τίς  πονηρές  ενθυμήσεις - , αλλά  ευθύς  νά  θυμασαι  τά  ουράνια  αγαθά  καί  νά  λές  στόν  εαυτό  σου : «  Αν  θέλω, μπορω  νά  νικήσω  κι  αυτό  τό  πάθος. Δέ  θά  νικήσω  ομως  αν  θέλω  νά  πετύχω  τή  δική  μου  ορεξη».  Ετσι  λοιπόν  νά  ασκεισαι, γιατί  ετσι  μπορεις  νά  σώσεις  τήν  ψυχή  σου.

93.Ζωή  ειναι  η  ενωση  καί  σχέση  του  νου, της  ψυχης  καί  του  σώματος.  Ο  θάνατος  δέν  ειναι  καταστροφή  αυτων  πού  ενώθηκαν, αλλά  διάλυση  της  γνώσεώς  τους. Γιατί  μέσα  στό  Θεό  διατηρουνται  ολα  καί  μετά  τή  διάλυσή  τους.

94. Ο  νους  δέν  ειναι  ψυχή, αλλά  δωρεά  του  Θεου  πού  σώζει  τήν  ψυχή  καί  προηγειται  καί  τή  συμβουλεύει - δηλαδή  ο  νους  πού  ειναι  ευάρεστος  στό  Θεό. Τή  συμβουλεύει  λοιπόν, τά  πρόσκαιρα  καί  υλικά  καί  φθαρτά  νά  τά  καταφρονήσει  καί  νά  ερωτευθει  τά  αιώνια  καί  αφθαρτα  καί  αυλα  αγαθά. Καί  ενω  θά  ζει  μέ  τό  σωμα  στή  γη, νά  κατανοει  μέ  τό  νου  καί  νά  θεωρει  ολα  τά  ουράνια  καί  τά  σχετικά  μέ  τό  Θεό.  Ο  θεοφιλής  νους  λοιπόν  ειναι  ευεργέτης  καί  σωτηρία  της  ψυχης  του  ανθρώπου.

95. Η  ψυχή  οταν  ενωθει  μέ  τό  σωμα, ευθύς  από  λύπη  καί  τήν  ηδονή  σκοτίζεται  καί  χάνεται. Καί  ειναι  η  λύπη  καί  η  ηδονή  σάν  τούς  χυμούς  του  σώματος.  Ο  νους  πού  αγαπα  τό  Θεό  κάνει  τό  αντίθετο, στενοχωρει  τό  σωμα  καί  σώζει  τήν  ψυχή, σάν  γιατρός  πού  κατακόβει  καί  καυτηριάζει  τά  σώματα.

96. Οσες  ψυχές  δέν  εχουν  ηνίοχο  τό  λογικό  καί  δέν  κυβερνιουνται  από  τό  νου, γιά  νά  σφίγγει  καί  νά  αναχαιτίζει  καί  νά  κυβερνα  τά  πάθη  τους, δηλ. τή  λύπη  καί  τήν  ηδονή, αυτές  οι  ψυχές  χάνονται  σάν  τά  αλογα  ζωα, μέ  τό  νά  παρασύρεται  η  λογική  δύναμη  της  ψυχης  από  τά  πάθη  σάν  τόν  ηνίοχο  πού  νικήθηκε  από  τά  αλογα  του  αμαξιου.

97.Πολύ  μεγάλη  ασθένεια  της  ψυχης  καί  αφανισμός  καί  καταστροφή  ειναι  τό  νά  μή  γνωρίζει  τό  Θεό, πού  ολα  τά  δημιούργησε  γιά  τόν  ανθρωπο  καί  του  δώρισε  τό  νου  καί  τό  λογικό, μέ  τά  οποια  πετώντας  ο  ανθρωπος, ενώνεται  μέ  τό  Θεό  καί  Τόν  εννοει  καί  Τόν  δοξάζει.

98. Η  ψυχή  βρίσκεται  μέσα  στό  σωμα, στήν  ψυχή  βρίσκεται  ο  νους  καί  μέσα  στό  νου  βρίσκεται  τό  λογικό. Μέ  αυτά  στοχαζόμαστε  καί  δοξολογουμε  τό  Θεό, ο   Οποιος  παρέχει  στήν  ψυχή  τήν  αθανασία, τήν  αφθαρσία  καί  τήν  αιώνια  απόλαυση.  Επειδή  ο  Θεός  σέ  ολα  τά  οντα, μόνο  από  αγαθότητα, χάρισε  τήν  υπαρξη.

99. Ο  Θεός  αφου  εκανε  τόν  ανθρωπο  αυτεξούσιο, ως  πλουσιόδωρος  καί  αγαθός  πού  ειναι, του  εδωσε  καί  τή  δύναμη, αν  θέλει, νά  γίνεται  αρεστός  σ΄ Αυτόν. Καί  αρέσει  στό  Θεό  τό  νά  μή  υπάρχει  κακία  στούς  ανθρώπους. Αν  τώρα  οι  ανθρωποι  επαινουν  τά  καλά  εργα  καί  τίς  αρετές  της  αγίας  ψυχης  πού  αγαπα  τό  Θεό  καί  κατηγορουν  τίς  αισχρές  καί  πονηρές  πράξεις, πόσο  μαλλον  ο  Θεός, ο   Οποιος  θέλει  τή  σωτηρία  του  ανθρώπου ;

100.Τά  αγαθά  από  τόν  αγαθό  Θεό  τά  παίρνει  ο  ανθρωπος, γι΄ αυτό  τό  σκοπό  καί  δημιουργήθηκε  από  τό  Θεό. Τά  κακά  επισύρει  ο  ανθρωπος  ο  ιδιος  στόν  εαυτό  του  εξαιτίας  της  κακίας, της  επιθυμίας  καί  της  αναισθησίας  του.

101. Η  ασυλλόγιστη  ψυχή, ενω  ειναι  αθάνατη  καί  κυριαρχει  πάνω  στό  σωμα, γίνεται  δούλη  του  σώματος  μέ  τίς  ηδονές  καί  δέν  εννοει  οτι  η  σωματική  απόλαυση  ειναι  βλάβη  της  ψυχης. Πέφτοντας  σε  αναισθησία  καί  μωρία, φροντίζει  μόνο  γιά  τίς  απολαύσεις  του  σώματος.

102. Ο  Θεός  ειναι  αγαθός, ο  ανθρωπος  ειναι  πονηρός. Κανένα  κακό  δέν  υπάρχει  στόν  ουρανό, κανένα  καλό  δέν  υπάρχει  πάνω  στή  γη.  Ο  λογικός  ανθρωπος  διαλέγει  τό  καλύτερο  καί γνωρίζει τό 
Θεό  των  ολων  καί  Τόν  ευχαριστει  καί  Τόν  υμνει, καί  οσο  ζει  αποστρέφεται  τό  σωμα  του  καί  δέν  επιτρέπει  στόν  εαυτό  του  νά  εκτελέσει  τίς  πονηρές  επιθυμίες  του, γιατί  γνωρίζει  οτι  εχουν  τή  δύναμη  νά  οδηγουν  τόν  ανθρωπο  στήν  απώλεια.

103. Ο  πονηρός  ανθρωπος  αγαπα  τήν  πλεονεξία  καί  περιφρονει  τή  δικαιοσύνη  καί  τήν  αρετή, καί  ουτε  τήν  αβεβαιότητα  καί  τήν  ακαταστασία  καί  τό  λιγόχρονο  της  ζωης  συλλογίζεται, ουτε  τόν  θάνατο  πού  ειναι  αναπόφευκτος  καί  δέν  μπορει  κανείς  μέ  δωρα  νά  τόν  δελεάσει.  Αν  ειναι  γέροντας  αισχρός  καί  ασυλλόγιστος, τότε  ειναι  σάν  τό  σάπιο  ξύλο  πού  δέν  μπορει  νά  χρησιμοποιηθει  σέ  τίποτε.

104. Οταν  εχομε  πρωτα  δοκιμάσει  εκεινα  πού  μας  λυπουν  καί  μας  στενοχωρουν, τότε  αισθανόμαστε  τή  χαρά  καί  τήν  ηδονή. Λόγου  χάρη, δέν  πίνει  κανείς  ευχάριστα  αν  δέν  διψάσει, ουτε  τρώει  ευχάριστα  αν  δέν  πεινάσει, ουτε  κοιμαται  μ΄ ευχαρίστηση  αν  δέ  νυστάξει  πάρα  πολύ, ουτε  χαίρεται  πραγματικά  αν  πρωτύτερα  δέ  λυπηθει.  Ετσι  ουτε  τά  αιώνια  αγαθά  θά  απολαύσομε  αν  δέν  καταφρονήσομε  τά  πρόσκαιρα  καί  λιγόκαιρα.

105.Τό  λογικό  ειναι  υπηρέτης  του  νου. | Ο,τι  θέλει  ο  νους, εξηγει  καί  εκφράζει  τό  λογικό.

106. Ο  νους  βλέπει  τά  πάντα, ακόμα  καί  τά  επουράνια, τίποτε  δέν  τόν  σκοτεινιάζει  παρά  μόνο  η  αμαρτία. Στόν  καθαρό  νου  τίποτε  δέν  ειναι  ακατανόητο, οπως  καί  γιά  τόν  λόγο  τίποτε  δέν  υπάρχει  πού  νά  μήν  μπορει  νά  τό  εκφράσει.

107. Ο  ανθρωπος  εξαιτίας  του  σώματος  ειναι  θνητός, αλλά  εξαιτίας  του  νου  καί  του  λογικου  ειναι  αθάνατος.  Ενω  σωπαίνεις  σκέφτεσαι, κι  οταν  σκεφτεις  μιλας, γιατί  μέσα  στή  σιωπή  ο  νους  γεννα  τό  λόγο. Ευχάριστος  λόγος  πού  προσφέρεται  στό  Θεό, ειναι  σωτηρία  του  ανθρώπου.

108. Εκεινος  πού  μιλάει  τά  ασυλλόγιστα  δέν  εχει  νου, γιατί  δέ  μιλα  επειτα  από  σκέψη.  Αλλά  σκέψου  καί  κοίταξε  τί  συμφέρει  νά  κάνεις  γιά  τή  σωτηρία  της  ψυχης  σου.

109. Ο  λόγος  πού  βγαίνει  από  τό  νου  επειτα  από  σκέψη  καί  ειναι  ψυχωφελής, ειναι  δωρεά  του  Θεου.  Αντίθετα, ο  λόγος  πού  ειναι  γεμάτος  φλυαρία  καί  συζητει  γιά  τό  μέγεθος  καί  τίς  διαστάσεις  του  ουρανου  καί  της  γης  καί  πόσο  μεγάλος  ειναι  ο  ηλιος  καί  τά  αστρα, ειναι  εφεύρημα  ανθρώπου  πού  ματαιοπονει. Γιατί  ζητα  εκεινα  πού  δέν  ωφελουν, κομπάζοντας  μάταια, σάν  νά  θέλει  νά  αντλήσει  νερό  μέ  τό  κόσκινο. Αυτά  ομως  δέν  ειναι  δυνατό  νά  τά  βρουν  οι  ανθρωποι.

110.Κανένας  δέ  βλέπει  τόν  ουρανό  καί  δέν  μπορει  νά  εννοήσει  οσα  αυτός  περιέχει, παρά  μόνο  ο  ανθρωπος  πού  φροντίζει  νά  ζει  ενάρετα  καί  συλλογίζεται  καί  δοξάζει   Εκεινον  πού  τόν  επλασε  γιά  νά  τόν  σώσει  καί  νά  του  χαρίσει  τή  ζωή. Γιατί  γνωρίζει  αυτός  ο  ανθρωπος  πού  αγαπα  τό  Θεό  οτι  χωρίς  τό  Θεό  τίποτε  δέν  υπάρχει.  Ο  Θεός  ειναι  σέ  κάθε  τόπο  καί  σέ  κάθε  πράγμα, επειδή  ειναι  απεριόριστος.

111. Οπως  βγαίνει  ο  ανθρωπος  από  τήν  κοιλιά  της  μητέρας  του, ετσι  βγαίνει  γυμνή  καί  η  ψυχή  από  τό  σωμα.  Αλλη  καθαρή  καί  φωτεινή, αλλη  λερωμένη  από  τά  σφάλματα  καί  αλλη  μαύρη  από  τίς  πολλές  αμαρτίες  της. Γι΄ αυτό  η  ψυχή  πού  χρησιμοποιει  ορθά  τό  λογικό  της  καί  αγαπα  τό  Θεό, βάζει  στό  νου  της  καί  συλλογίζεται  τά  μετά  θάνατον  κακά  καί  ζει  μέ  ευσέβεια  γιά  νά  μήν  καταδικαστει  καί  πέσει  μέσα  σ΄ αυτά.  Εκεινοι  πού  απιστουν, ζουν  μέ  ασέβεια  καί  αμαρτάνουν, περιφρονώντας  οι  ανόητοι  τά  μετά  θάνατον.

112. Οπως  οταν  βγει  ο  ανθρωπος  από  τήν  κοιλιά  της  μητέρας  του  δέν  θυμαται  τίποτε  από  τή  ζωή  πού  ειχε  εκει, ετσι  καί  οταν  βγεις  από  τό  σωμα  δέν  θυμασαι  τά  του  σώματος.

113. Οπως  οταν  βγεις  από  τήν  κοιλιά  της  μητέρας  σου, γίνεται  καλύτερο  καί  μεγαλύτερο  τό  σωμα  σου, ετσι  οταν  βγεις  από  τό  σωμα  καθαρός  καί  χωρίς  κηλίδες, θά  εισαι  καλύτερος  καί  αφθαρτος  διαμένοντας  στούς  ουρανούς.

114. Οπως  οταν  τελειοποιηθει  τό  εμβρυο  μέσα  στήν  κοιλιά  της  μητέρας, ειναι  ανάγκη  νά  γεννηθει, ετσι  καί  η  ψυχή  οταν  συμπληρώσει  μέσα  στό  σωμα  τό  οριο  πού  εχει  θέσει  ο  Θεός, ειναι  ανάγκη  νά  βγει  από  τό  σωμα.

115. Οπως  μεταχειριστεις  τήν  ψυχή  σου  οσο  βρίσκεται  στό  σωμα  σου, κατά  τόν  ιδιο  τρόπο  θά  σέ  μεταχειριστει  καί  αυτή  οταν  βγεί  από  τό  σωμα.  Εκεινος  πού  περιποιήθηκε  τό  σωμα  του  πλούσια  καί  τρυφηλά, προξενει  κακό  στόν  εαυτό  του  μετά  τό  θάνατο, γιατί  καταδίκασε  τήν  ψυχή  του  ως  ανόητος.

116. Οπως  τό  εμβρυο  οταν  βγει  από  τήν  κοιλιά  της  μητέρας  του  πρόωρα  δέν  μπορει  νά  επιβιώσει, ετσι  καί  η  ψυχή  οταν  βγει  από  τό  σωμα  χωρίς  νά  εχει  φτάσει  στή  γνώση  του  Θεου  μέ  τήν  ενάρετη  ζωή  της, δέν  μπορει  νά  σωθει  η  νά  ενωθει  μέ  τό  Θεό.

117.Τό  σωμα  οταν  ενώνεται  μέ  τήν  ψυχή, βγαίνει  από  τό  σκοτάδι  της  κοιλιας  στό  φως. Καί  η  ψυχή  οταν  ενώνεται  μέ  τό  σωμα, δεσμεύεται  στό  σκοτάδι  του  σώματος. Γι΄ αυτό  πρέπει  νά  μισουμε  καί  νά  παιδεύομε  τό  σωμα  σάν  εχθρό  καί  αντίπαλο  της  ψυχης. Γιατί  τά  αφθονα  καί  ορεκτικά  φαγητά  διεγείρουν  τά  πάθη  της  κακίας  στούς  ανθρώπους, ενω  η  εγκράτεια  στό  φαγητό  μετριάζει  τά  πάθη  καί  σώζει  τήν  ψυχή.

118. Η  οραση  του  σώματος  ειναι  τά  μάτια  ενω  η  οραση  της  ψυχης  ειναι ο  νους. Καί  οπως  τό  σωμα  χωρίς  μάτια  ειναι  τυφλό  καί  δέ  βλέπει  τόν  ηλιο  πού  φωτίζει  τή  γη  καί  τή  θάλασσα, ετσι  καί  η  ψυχή  πού  δέν  εχει  καλό  καί  φρόνιμο  νου  καί  ενάρετη  ζωή, ειναι  τυφλή  καί  δέν  κατανοει  τό  Θεό, τό  δημιουργό  καί  ευεργέτη  των  ολων, ουτε  Τόν  δοξάζει, ουτε  μπορει  νά  απολαύσει  τήν  αφθαρσία  Του  καί  τά  αιώνια  αγαθά.

119. Αναισθησία  καί  μωρία  της  ψυχης  ειναι  η  αγνοια  του  Θεου. Γιατί  τό  κακό  γεννιέται  από  τήν  αγνοια, ενω  τό  αγαθό  ερχεται  στούς  ανθρώπους  από  τή  γνώση  του  Θεου  καί  σώζει  τήν  ψυχή.  Αν  λοιπόν  δέν  προσπαθεις  νά  πραγματοποιεις  τά  δικά  σου  θελήματα, αλλά  παραμένεις  αγρυπνος  καί  γνωρίζεις  τό  θέλημα  του  Θεου, τότε  εχεις  τό  νου  σου  προσηλωμένο  στίς  αρετές.  Αν  ομως  φροντίζεις  νά  κάνεις  τίς  κακές  σου  επιθυμίες  γιά  χάρη  της  ηδονης, τότε  εισαι  σάν  μεθυσμένος  από  τήν  αγνοια  του  Θεου   καί  χάνεσαι  σάν  τά  αλογα  ζωα, γιατί  δέν  συλλογίζεσαι  τίς  μετά  θάνατον  τιμωρίες.

120.Πρόνοια  ειναι  εκεινα  πού  γίνονται  κατά  θεία  φυσική  αιτία, οπως  η  ανατολή  καί  δύση  του  ηλίου  καθημερινά  καί  η  καρποφορία  της  γης.  Ετσι  καί  ο  νόμος  λέγεται  εκεινο  πού  γίνεται  σύμφωνα  μέ  μιά  ανθρώπινη  φυσική  ανάγκη.  Ολα  εγιναν  γιά  χάρη  του  ανθρώπου.

121. Οσα  κάνει  ο  Θεός, επειδή  ειναι  αγαθός, τά  κάνει  γιά  χάρη  του  ανθρώπου. | Οσα  κάνει  ο  ανθρωπος  ειτε  καλά  ειτε  κακά, τά  κάνει  γιά  χάρη  του  εαυτου  του. Καί  γιά  νά  μή  θαυμάζεις  τήν  ευτυχία  των  κακων  ανθρώπων, εχε  υπόψη  σου  οτι  καί  οι  πόλεις  διατηρουν  καί  τρέφουν  τούς  δήμιους  χωρίς  νά  τούς  επαινουν  γιά  τήν  κακή  τους  ιδιότητα, αλλά  μέ  αυτούς  τιμωρουν  τούς  κακοποιούς.  Ετσι  καί  ο  Θεός  επιτρέπει  στούς  κακούς  νά  φέρονται  δυναστικά  στούς  αλλους, ωστε  μέ  αυτούς  νά  τιμωρουνται  οι  ασεβεις. Στό  τέλος  κι  αυτούς  τούς  καταδικάζει, επειδή  τυράννησαν  τούς  ανθρώπους  οχι  ως  υπηρέτες  του  Θεου, αλλά  ως  δουλοι  της  δικης  τους  κακίας.

122. Αν  οι  ειδωλολάτρες  γνώριζαν  τί  σέβονται, δέν  θά  πλανιόταν  οι  αθλιοι  μακριά  από  τήν  αληθινή  πίστη, αλλά  βλέποντας  τήν  ευπρέπεια  καί  τήν  τάξη  καί  τήν  πρόνοια  εκείνων  πού  εκανε  καί  κάνει  συνεχως  ο  Θεός, θά  γνώριζαν   Εκεινον  πού  εκανε  ολα  αυτά  γιά  χάρη  του  ανθρώπου.

123. Ο  ανθρωπος  σάν  κακός  καί  αδικος  πού  ειναι, μπορει  καί  νά  σκοτώσει  ανθρωπο.  Ο  Θεός  ομως  δέν  παύει  νά  χαρίζει  ζωή  στούς  ανάξιους.  Ως    πλουσιόδωρος  καί  αγαθός  από  τή  φύση  Του, θέλησε  νά  γίνει  ο  κόσμος  καί  εγινε. Καί  αυτό  γίνεται  γιά  χάρη  του  ανθρώπου  καί  γιά  τή  σωτηρία  του.

124. Ανθρωπος  ειναι  εκεινος  πού  εννόησε  τί  ειναι  τό  σωμα, οτι  δηλαδή  ειναι  φθαρτό  καί  λιγόχρονο.  Ενας  τέτοιος  ανθρωπος  εννοει  καί  τήν  ψυχή  οτι  εχει  θεΐκή  καταγωγή, οτι  ειναι  αθάνατη  καί  πνοή  του  Θεου  καί  οτι  γιά  δοκιμασία  καί  θέωση  συνδέθηκε  μέ  τό  σωμα. Εκεινος  πού  εννόησε  τί  ειναι η  ψυχή, ζει  μέ  σωστό  καί  θεάρεστο  τρόπο  καί  δέν  υπακούει  στό  σωμα  του, αλλά  βλέποντας  νοερά  τό  Θεό, σκέφτεται  καί  τά  αιώνια  αγαθά  πού  χαρίζει  ο  Θεός  στήν  ψυχή.

125. Ο  Θεός  ως  αγαθός  καί  πλουσιόδωρος, εδωσε  στόν  ανθρωπο  τό  δικαίωμα  καί  τήν  ελευθερία  νά  κάνει  τό  καλό  η  τό  κακό. Του  εδωσε  ακόμη  καί  γνώση  γιά  νά  παρατηρει  τόν  κόσμο  καί  τά  δημιουργήματα  καί  νά  γνωρίσει   Εκεινον  πού  ολα  τά  δημιούργησε  γιά  χάρη  του  ανθρώπου. Στό  βέβηλο  ομως  καί  ασεβή, επιτρέπεται  νά  θέλει  καί  νά  μήν  εννοει  τό  Θεό. Μπορει  δηλαδή  καί  νά  απιστει  καί  νά  μήν  κατορθώνει  νά  μάθει  τήν  αλήθεια  καί  νά  φρονει  αντίθετα  πρός  αυτή. Τόση  εξουσία  εχει  ο  ανθρωπος  πάνω  στό  καλό  καί  στό  κακό.

126.Προσταγή  του  Θεου  ειναι, οσο  μεγαλώνει  τό  σωμα, νά  γεμίζει  η  ψυχή  από  νου, γιά  νά  βλέπει  ο  ανθρωπος  τό  καλό  καί  τό  κακό  καί  νά  διαλέξει.  Η  ψυχή  ομως  πού  δέν  διαλέγει  τό  καλό, δέν  εχει  νου.  Επομένως  ολα  τά  σώματα  εχουν  ψυχή, ολες  οι  ψυχές  ομως  δέν  εχουν  νου. Γιατί  ο  νους  πού  αγαπα  τό  Θεό  υπάρχει  στούς  φρόνιμους  καί  οσιους  καί  δίκαιους  καί  καθαρούς  καί  αγαθούς  καί  ελεήμονες  καί  ευσεβεις. Καί  η  παρουσία  τέτοιου  νου  βοηθα  τόν  ανθρωπο  νά  πλησιάσει  τό  Θεό.

127. Ενα  πράγμα  μόνο  δέν  ειναι  δυνατό  στόν  ανθρωπο, τό  νά  ειναι  αθάνατος ( δηλαδή  κατά  τό  σωμα, επειδή  η  ψυχή  ειναι  αθάνατη, αλλά  καί  τό  σωμα  μετά  τήν  ανάσταση  των  νεκρων  θά  γίνει  αθάνατο). Νά  ενωθει  ομως  μέ  τό  Θεό  του  ειναι  δυνατό, αν  καταλάβει  οτι  μπορει  νά  ενωθει. Γιατί  ο  ανθρωπος  πού  θέλει  καί  στοχάζεται  καί  πιστεύει  καί  αγαπα, μέ  τήν  ενάρετη  ζωή  του  γίνεται  αχώριστος  σύντροφος  του  Θεου.

128.Τό  μάτι  του  ανθρώπου  μόνο  τά  φαινόμενα  καί  ορατά  βλέπει.  Ο  νους  παρατηρει  καί  εννοει  τά  αόρατα. Γιατί  ο  νους  πού  αγαπα  τό  Θεό  ειναι  φως  της  ψυχης  καί  οποιος  εχει  νου  θεοφιλή, ειναι  φωτισμένη  η  καρδιά  του  καί  βλέπει  τό  Θεό  νοερά.

129.Κανένας  αγαθός  ανθρωπος  δέν  ειναι  αισχρός.  Αλλά  εκεινος  πού  δέν  ειναι  καλός, ειναι  οπωσδήποτε  κακός  καί  φίλος  του  σώματος. Πρώτη  αρετή  του  ανθρώπου  ειναι  η  περιφρόνηση  της  σάρκας. Γιατί  ο  αποχωρισμός  από  τά  πρόσκαιρα  καί  φθαρτά  καί  υλικά, πού  γίνεται  μέ  τή  θέλησή  μας  καί  οχι  εξαιτίας  της  φτώχειας, μας  κάνει  κληρονόμους  των  αιώνων  καί  αθανάτων  αγαθών.

130. Ο  ανθρωπος  πού  εχει  νου  γνωρίζει  τόν  εαυτό  του  τί  ειναι, οτι  δηλαδή  ως  ανθρωπος  ειναι  φθαρτός.  Εκεινος  πού  γνωρίζει  τόν  εαυτό του, γνωρίζει  οτι  ολα  ειναι  δημιουργήματα  του  Θεου  καί  δημιουργήθηκαν  γιά  τή  σωτηρία  του  ανθρώπου. Ειναι  στήν  εξουσία  του  ανθρώπου  νά  εννοήσει  τά  πάντα  καί  νά  πιστέψει  σωστά. Καί  γνωρίζει  ασφαλως  ενας  τέτοιος  ανθρωπος  οτι  εκεινοι  πού  περιφρονουν  τά  βιοτικά  πράγματα  ελάχιστα  κοπιάζουν, ενω  κερδίζουν  απόλαυση  καί  ανάπαυση  αιώνια  από  τό  Θεό  μετά  τό  θάνατο.

131. Οπως  τό  σωμα  χωρίς  τήν  ψυχή  ειναι  νεκρό, ετσι  καί  η  ψυχή  χωρίς  τήν  επιτηδειότητα  νά  νοει, ειναι  ακαλλιέργητη  καί  αχρηστη  καί  δέν  μπορει  νά  γίνει  κληρονόμος  του  Θεου.

132. Απ΄ ολα  τά  δημιουργήματα  ο  Θεός  ακούει  μόνο  τόν  ανθρωπο, μόνο  στόν  ανθρωπο  φανερώνεται. Φιλάνθρωπος  ειναι  ο  Θεός  οπου  καί  αν  ειναι  καί  φέρεται  πάντοτε  ως  Θεός. Μόνον  ο  ανθρωπος  ειναι  αντάξιος  προσκυνητής  του  Θεου. Γιά  χάρη  του  ανθρώπου  ο  Θεός  μεταμορφώνεται.

133. Ο  Θεός  γιά  χάρη  του  ανθρώπου  επλασε  τά  πάντα, τόν  ουρανό  μέ  τά  ουράνια  σώματα  πού  τόν  στολίζουν, οπως  καί  τή  γη  πού  οι  ανθρωποι  καλλιεργουν  γιά  τόν  εαυτό  τους.  Εκεινοι  πού  δέν  αισθάνονται  τήν  τόσο  μεγάλη  πρόνοια  του  Θεου, ειναι  ανόητοι.

134.Τό  καλό  δέ  φαίνεται, οπως  καί  τά  ουράνια. Τό  κακό  ειναι  φανερό, οπως  καί  τά  επίγεια. Καλό  ειναι  εκεινο  πού  δέν  συγκρίνεται  μέ  τίποτε.  Ο  ανθρωπος  πού  εχει  φρόνηση  διαλέγει  τό  καλύτερο. Γιατί  μόνον  ο  ανθρωπος  μπορει  νά  εννοήσει  τό  Θεό  καί  τά  δημιουργήματά  Του.

135. Ο  νους  φανερώνεται  μέσα  στήν  ψυχή, ενω  η  υλική  φύση  φανερώνεται  στό  σωμα.  Ο  νους  φέρνει  σέ  θέωση  τήν  ψυχή, ενω  η  υλική  φύση  του  σώματος  διαλύεται. Καί  σέ  κάθε  σωμα  υπάρχει  υλική  σύσταση, δέν  υπάρχει  ομως  καί  σέ κάθε  ψυχή  φρόνηση. Γι΄ αυτό  τό  λόγο  καί  δέν  σώζεται  κάθε  ψυχή.

136. Η  ψυχή  ειναι  στόν  κόσμο, γιατί  ειναι  γεννημένη, ενω  ο  νους  ειναι  παραπάνω  από  τόν  κόσμο, γιατί  ειναι  αγέννητος.  Η  ψυχή  ομως  πού  αντιλαμβάνεται  τά  πράγματα  του  κόσμου  καί  επιθυμει  νά  σωθει, κάθε  στιγμή  εχει  ενα  νόμο  απαράβατο  καί  συλλογίζεται  οτι  τώρα  ειναι  ο  αγώνας, τώρα  δίνει  εξετάσεις  καί  δέν  επιτρέπεται  νά  διακόψει  τόν  κριτή, σκέφτεται  οτι  η  ψυχή  σώζεται  η  χάνεται  γιά  μιά  μικρή  καί  αισχρή  ηδονή.

137.Στή  γη  δημιουργήθηκε  από  τό  Θεό  γέννηση  καί  θάνατος, ενω  στόν  ουρανό  πρόνοια  καί  τό  αμετάβλητο. Καί  ολα  εγιναν  γιά  χάρη  του  ανθρώπου  καί  γιά  τή  σωτηρία  του. Γιατί  ο  Θεός  ενω  δέν  εχει  ανάγκη  από  τίποτε, δημιούργησε  γιά  τούς  ανθρώπους  τόν  ουρανό  καί  τή  γη  καί  τά  στοιχεια  του  κόσμου, προσπαθώντας  νά  τούς  εξασφαλίσει  μ΄ αυτά  τήν  απόλαυση  κάθε  αγαθου.

138.Τά  θνητά  ειναι  κατώτερα  από  τά  αθάνατα.  Αλλά  τά  αθάνατα  υπηρετουν  τά  θνητά, μέ  αλλα  λόγια  τά  στοιχεια  της  φύσεως  εγιναν  γιά  τόν  ανθρωπο, εξαιτίας  της  φιλανθρωπίας  καί  της  φυσικης  αγαθότητας  του  Δημιουργου  Θεου.

139. Οποιος  εγινε  φτωχός  καί  δέν  μπορει  νά  βλάψει, δέν  λογαριάζεται  ως  ευσεβής  στήν  πράξη.  Εκεινος  τώρα  πού  μπορει  νά  βλάψει  καί  ομως  τή  δύναμή  του  δέν  τήν  μεταχειρίζεται  γιά  τό  κακό, αλλά  λυπαται  τούς  ανθρώπους  πού  στέκουν  χαμηλότερα, εξαιτίας  της  ευσεβείας  του  πρός  τό  Θεό, αυτός  δέχεται  αμοιβές  ωφέλιμες  στή  ζωή  καί  μετά  τό  θάνατο.

140.Πολλοί  ειναι  οι  δρόμοι  της  σωτηρίας  των  ανθρώπων  από  φιλανθρωπία  του  Θεου. Γίνονται  δρόμοι  επιστροφης  των  ψυχων  πού  τίς  ανεβάζουν  στούς  ουρανούς. Καί  οι  ψυχές  των  ανθρώπων  παίρνουν  μετά  τό  θάνατο  αμοιβές  γιά  τήν  αρετή  τους  καί  τιμωρίες  γιά  τά  αμαρτήματά  τους.

141. Ο  Υιός  ειναι  μέσα  στόν  Πατέρα, τό  Πνευμα  μέσα  στόν  Υιό  καί  ο  Πατέρας  μέσα  στόν  Υιό  καί  τό  Πνευμα. Καί  μέ  τήν  πίστη  γνωρίζει  ο  ανθρωπος  ολα  τά  αόρατα  καί  νοητά. Πίστη  ειναι  η  θεληματική  συγκατάθεση  της  ψυχης.

142. Εκεινοι  πού  γιά  κάποιους  λόγους  η  δύσκολες  περιστάσεις  αναγκάζονται  νά  κολυμπήσουν  καί  στά  μεγαλύτερα  ποτάμια, αν  ειναι  προσεκτικοί  σώζονται, γιατί  κι  αν  τά  ρεύματα  τυχαίνει  νά  ειναι  ορμητικά  καί  μπορουν  νά  τούς  καταπιουν, πιάνονται  από  ο,τιδήποτε  φυτρώνει  στήν  οχθη  καί  σώζονται.  Οσοι  ομως  βρέθηκαν  μεθυσμένοι    ( οταν  παρουσιάστηκε  η  ανάγκη  νά  πέσουν  στό  ποτάμι ), ακόμη  καί  αν  εχουν  σπουδάσει  απειρες  φορές  στήν  εντέλεια  τό  κολύμπι, βουλίαζουν  κάτω  από  τό  ρευμα  καί  βγαίνουν  από  τόν  κύκλο  των  ζωντανων.     Ετσι   καί  η  ψυχή  οταν  πέσει  μέσα  στόν  παρασυρμό  καί  τόν  παραδαρμό  των  ρευμάτων  του  βίου, αν  δέν  ξεζαλιστει  από  τήν  κακία  των  υλικων  πραγμάτων  καί  δέ  σκεφτει  καλά  οτι  ενω  ειναι  θεΐκή  καί  αθάνατη  συνδέθηκε  μέ  τό  λιγόχρονο  καί  πολυπαθές  καί  θνητό  σωμα  γιά  νά  δοκιμαστει, τραβιέται  πρός  τά  κάτω  από τίς  σωματικές  ηδονές  στήν  απώλεια. Καί  περιφρονώντας  τόν  εαυτό  της  καί  μεθυσμένη  από  τήν  αγνοια  του  Θεου  καί  μή  εχοντας  συναίσθηση  του  εαυτου  της, χάνεται  καί  βγαίνει  από  τόν  κύκλο  εκείνων  πού  σώζονται. Γιατί  τό  σωμα  πολλές  φορές  σάν  ποτάμι  μας  συμπαρασύρει  σέ  ατοπες  ηδονές.

143. Η  λογική  ψυχή  πού  ειναι  στερεωμένη  πάνω  στήν  καλή  της  προαίρεση, διευθύνει  σάν  καλός  ηνίοχος  τό  συναίσθημα  καί  τήν  επιθυμία, τά  παράλογα  πάθη  της, καί  αφου  τά  νικήσει  καί  τά  συγκρατήσει  καί  κυριαρχήσει  πάνω  σ΄ αυτά, στεφανώνεται  καί  αξιώνεται  του  επουρανίου  τρόπου  ζωης, παίρνοντάς  τον  ως  αμοιβή  της  νίκης  από  τό  Δημιουργό  της  Θεό.

144. Η  πραγματικά  λογική  ψυχή, οταν  βλέπει  οτι  οι  πονηροί  ειναι  ευτυχεις  καί  οι  ανάξιοι  καλοπερνουν, δέν  θορυβειται  οπως  κάνουν  οι  απερίσκεπτοι  ανθρωποι. Γιατί  γνωρίζει  καλά  οτι  η  τύχη  ειναι  αστατη  καί  ο  βίος  ειναι  αβέβαιος  καί  σκοτεινός  καί  η  ζωή  λιγόχρονη  καί  η  θεία  δίκη  αδωροδόκητη. Καί  πιστεύει  μιά  τέτοια  ψυχή  οτι  δέν  τήν  εχει  παραμελήσει  ο  Θεός, αλλά  της  χορηγει  τήν  τροφή  πού  χρειάζεται.

145. Η  σωματική  ζωή  καί  η  απόλαυση  του  βίου  μέ  εξουσία  καί  πολύ  πλουτο, γίνονται  θάνατος  της  ψυχης.  Ενω  ο  κόπος  καί  η  υπομονή  καί  η  στέρηση  μέ  ευχαριστία  πρός  τό  Θεό  καί  ο  θάνατος  του  σώματος, ειναι  ζωή  καί  αιώνια  απόλαυση  της  ψυχης.

146. Η  λογική  ψυχή  περιφρονει  τά  υλικά  καί  τήν  λιγόχρονη  ζωή  καί  στή  θέση  τους  προτιμα  τήν  ουράνια  απόλαυση  καί  τήν  αιώνια  ζωή, πού  τήν  παίρνει  από  τό  Θεό  μέ  τήν  ενάρετη  ζωή.

147. Οσοι  φορουν  ρουχα  λερωμένα  μέ  βρωμερή  λάσπη, λερώνουν  εκείνους  πού  τούς  πλησιάζουν. Παρόμοια  οι  κακοπροαίρετοι  ανθρωποι  πού  δέ  ζουν  μέ  ευσέβεια, οταν  συναναστρέφονται  μέ  απλούς  καί  ακακους  ανθρώπους, μολύνουν  τήν  ψυχή  τους  μέ  τά  βρωμερά  καί  απρεπα  λόγια  τους.

148. Αρχή  της  αμαρτίας  ειναι  η  επιθυμία, μέ  τήν  οποία  χάνεται  η  λογική  ψυχή. Καί  αρχή  σωτηρίας  καί  βασιλείας  ουρανων  ειναι  η  αγάπη.

149. Ο  χαλκός  οταν  τόν  παραμελήσομε, εξαιτίας  του  χρόνου  καί  της  αχρησίας  σαπίζει  από  τή  σκουριά  καί  γίνεται  αχρηστος  καί  ασχημος. Κατά  τόν  ιδιο  τρόπο  καί  η  ψυχή  οταν  μένει  αργή  καί  δέν  φροντίζει  γιά  ενάρετη  ζωή  καί  επιστροφή  στό  Θεό, χωρίζεται   μέ  τίς  κακές  πράξεις  από  τή  φύλαξη  καί  τή  βοήθεια  του  Θεου  καί  εξαιτίας  της  κακίας  πού  προέρχεται  από  τήν  αμέλεια  καί  τή  φροντίδα  πού  εχει  μόνο  γιά  τό  σωμα, σάν  τό  χαλκό  καταστρέφεται  από  τή  σκουριά  καί  γίνεται  ασχημη  καί  αχρηστη  καί  ακατάλληλη  γιά  σωτηρία.

150. Ο  Θεός  ειναι  αγαθός, καί  απαθής  καί  αμετάβλητος.  Αν  κανείς  αυτό  τό  θεωρει  ευλογο  καί  αληθές, απορει  ομως  πως  ο  Θεός  γιά  τούς  αγαθούς  χαίρεται  ενω  τούς  κακούς  τούς  αποστρέφεται, καί  εναντίον  εκείνων  πού  αμαρτάνουν  οργίζεται, ενω  οταν  υπηρετειται  καί  λατρεύεται  γίνεται  ευμενής, πρέπει  νά  του  πουμε  οτι  ο  Θεός  ουτε  χαίρεται  ουτε  οργίζεται, γιατί  η  λύπη  καί  η  χαρά  ειναι  πάθη, ουτε  μέ  δωρα  κολακεύεται, γιατί  αυτό  θά  σήμαινε  οτι  νικιέται  από  τήν  ηδονή. Δέν  πρέπει  νά  κρίνομε  τό  Θεό  μέ  ανθρώπινα  κριτήρια.  Εκεινος  ειναι  αγαθός  καί  ωφελει  μόνο  καί  ουδέποτε  βλάπτει, αλλά  ειναι  πάντοτε  ο  ιδιος  απαθής.  Ενω  εμεις  εφόσον  ειμαστε  αγαθοί  ενωνόμαστε  μέ  τό  Θεό. Κι  οταν  ειμαστε  κακοί  χωριζόμαστε  από  Αυτόν, επειδή  ειμαστε  ανόμοιοι. | Οταν  ζουμε  μέ  αρετή  ακολουθουμε  τό  Θεό, οταν  ομως  γινόμαστε  κακοί, κάνομε  εχθρό  μας   Εκεινον  πού  δέν  οργίζεται  χωρίς  λόγο, γιατί  τά  αμαρτήματα  δέν  αφήνουν  τό  Θεό  νά  μας  φωτίζει  εσωτερικά, αλλά  μας  ενωνουν  μέ  τιμωρούς  δαίμονες.  Αν  μέ  προσευχές  καί  ελεημοσύνες  κερδίζομε  τήν  αφεση  των  αμαρτιων  μας, δέν  κολακεύομε  καί  δέ  μεταβάλλομε  τό  Θεό, αλλά  μέ  τά  καλά  εργα  μας  καί  τήν  επιστροφή  μας  σ΄ Αυτόν  γιατρεύομε  τήν  κακία  μας  καί  απολαμβάνομε  πάλι  τήν  αγαθότητα  του  Θεου.  Ωστε  τό  νά  λέμε  οτι  ο  Θεός  αποστρέφεται  τούς  κακούς  ειναι  σάν  νά  λέμε  οτι  ο  ηλιος  κρύβει  τό  φως  του  από  τούς  τυφλούς.

151. Η  ευσεβής  ψυχή  γνωρίζει  τό  Θεό  των  ολων.  Επειδή  τίποτε  αλλο  δέν  ειναι  η  ευσέβεια  παρά  νά  κάνει  κανείς  τό  θέλημα  του  Θεου ( καί  αυτό  ειναι  γνώση  του  Θεου ), νά  μήν  εχει  δηλ.  φθόνο, νά  εχει  σωφροσύνη, νά  ειναι  πράος, ευεργετικός  οσο  μπορει, κοινωνικός, ειρηνικός  καί  ολα  οσα  αρέσουν  στό  θέλημα  του  Θεου.

152. Η  γνώση  καί  ο  φόβος  του  Θεου  θεραπεύουν  τά  πάθη  πού  προξενει  στήν  ψυχή  η  υλη.  Οταν  η  ψυχή  δέν  γνωρίζει  τό  Θεό, τά  πάθη  μένουν  αθεράπευτα  καί  προκαλουν  τό  σάπισμα  της  ψυχης. Σάν  νά  εχει  χρόνια  αγιάτρευτη  πληγή  η  ψυχή  σαπίζει  από  τήν  κακία, πράγμα  γιά  τό  οποιο  ειναι  ανεύθυνος  ο  Θεός, γιατί  εχει  δώσει  γνώση, εμπειρία  καί  επιτηδειότητα  στούς  ανθρώπους.

ΑΓΙΟΣ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ Πρώτη εκατοντάδα των κεφαλαίων περί αγάπης

   Η αγάπη ειναι μιά αγαθή διάθεση της ψυχης, η οποία τήν κάνει νά μήν προτιμα κανένα από τά οντα περισσότερο από τή γνώση του Θεου. Ειναι ομως αδύνατο νά φτάσει ν΄ αποκτήσει σταθερά αυτή τήν αγάπη οποιος εχει κάποια εμπαθή κλίση σέ κάτι από τά γήινα.

2.   Τήν αγάπη τή γεννα η απάθεια· τήν απάθεια τή γεννα η ελπίδα στό Θεό· τήν ελπίδα, η υπομονή καί η μακροθυμία. Αυτές τίς γεννα η καθολική εγκράτεια· τήν εγκράτεια, ο φόβος του Θεου· τόν φόβο του Θεου τόν γεννα η πίστη.

3.   ΄Εκεινος πού πιστεύει στόν Κύριο, φοβαται τήν κόλαση. Κι εκεινος πού φοβαται τήν κόλαση, εγκρατεύεται από τά πάθη.  Εκεινος πού εγκρατεύεται από τά πάθη, υπομένει οσα τόν θλίβουν.  Εκεινος πού υπομένει οσα θλίβουν, θά αποκτήσει τήν ελπίδα στό Θεό.  Η ελπίδα στό Θεό απομακρύνει τό νου από κάθε εμπαθή κλίση πρός τά γήινα. Καί οταν χωριστει από αυτήν ο νους, θά αποκτήσει τήν αγάπη πρός τό Θεό.

4.    Εκεινος πού αγαπα τό Θεό πάνω απ΄ ολα τά κτίσματά Του προτιμα τή γνώση Του κι αδιάλειπτα μέ πόθο τήν προσμένει.

5.    Αν ολα τά οντα εγιναν από τό Θεό καί γιά τό Θεό, καί ο Θεός ειναι καλύτερος από τά δημιουργήματά Του, εκεινος πού εγκαταλείπει τό Θεό καί στρέφεται στά χειρότερα, φανερώνεται οτι προτιμα περισσότερο τά δημιουργήματα από τό Θεό.

6.    Εκεινος πού εχει προσηλωμένο τό νου του στήν αγάπη του Θεου, καταφρονει ολα τά ορατά, καί τό σωμα του ακόμη, σάν νά ειναι ξένο.

7.    Αφου η ψυχή ειναι ανώτερη από τό σωμα, καί ασυγκρίτως ανώτερος από τόν κόσμο ο Δημιουργός Θεός, εκεινος πού προτιμα τό σωμα από τήν ψυχή καί τόν κόσμο από τό Θεό πού τόν δημιούργησε, αυτός δέ διαφέρει διόλου από αυτούς πού λατρεύουν τά ειδωλα.

8.    Εκεινος πού χώρισε τό νου του από τήν αγάπη του Θεου καί τή θεωρία, καί τόν εχει δεμένο σέ κάποιο από τά αισθητά, αυτός ειναι πού προτιμα τό σωμα από τήν ψυχή καί τά κτίσματα από τόν Θεό πού τά δημιούργησε.

9.    Αν η ζωή του νου ειναι ο φωτισμός πού δίνει η πνευματική γνώση, κι αυτόν τόν γεννα η αγάπη πρός τό Θεό, ορθά εχει λεχθει πώς δέν ειναι τίποτε πιό μεγάλο από τή θεία αγάπη.

10.  Οταν μέ τόν ερωτα της αγάπης ο νους μεταβαίνει πρός τό Θεό, τότε δέν εχει διόλου αισθηση γιά κανένα από τά κτίσματα. Καθώς καταφωτίζεται από τό θειο καί απειρο φως, γίνεται αναίσθητος γιά ολα τά κτίσματα, οπως τά μάτια δέν βλέπουν τά αστρα οταν ανατέλλει ο ηλιος.

11.  Ολες οι αρετές βοηθουν τό νου γιά νά αποκτήσει τό θειο ερωτα, περισσότερο ομως απ΄ ολες η καθαρή προσευχή. Γιατί μέ αυτήν ο νους παίρνει φτερά καί πετα πρός τό Θεό, καί βγαίνει εξω από ολα τά οντα.

12.  Οταν ο νους αρπαχθει μέσω της αγάπης από τή θεία γνώση, καί αφου βρεθει εξω από τά οντα, αισθάνεται τήν απειρία του Θεου· τότε, οπως συνέβη στόν  Ησαΐα, από τήν εκπληξη ερχεται σέ συναίσθηση της μηδαμινότητάς του καί λέει μέ κατάνυξη τά λόγια του προφήτη: « Ω εγώ, ο αθλιος, τί συντριβή νιώθω!  Εγώ, ενας ανθρωπος πού εχω χείλη ακάθαρτα, καί ανάμεσα σέ λαό πού εχει χείλη ακάθαρτα κατοικω, ειδα μέ τά μάτια μου τόν Βασιλέα, τόν Κύριο Σαββαώθ».

13.  Οποιος αγαπα τό Θεό, δέν μπορει νά μήν αγαπήσει καί κάθε ανθρωπο σάν τόν εαυτό του, αν καί τόν δυσαρεστουν τά πάθη εκείνων πού δέν εχουν ακόμη καθαριστει. Γι΄ αυτό καί χαίρεται μέ αμέτρητη καί ανέκφραστη χαρά γιά τή διόρθωσή τους.

14.  Ακάθαρτη ειναι η ψυχή πού ειναι γεμάτη από κακούς λογισμούς, από επιθυμία καί μίσος.

15.  Εκεινος πού βλέπει καί ιχνος μόνο μίσους μέσα στήν καρδιά του, πρός οποιονδήποτε ανθρωπο γιά οποιοδήποτε φταίξιμό του, ειναι εντελως ξένος από τήν αγάπη πρός τό Θεό. Γιατί η αγάπη πρός τό Θεό δέν ανέχεται διόλου τό μίσος κατά του ανθρώπου.

16. « Οποιος μέ αγαπα - λέει ο Κύριος - θά τηρήσει τίς εντολές Μου. Καί η δική Μου εντολή ειναι νά αγαπατε ο ενας τόν αλλο».  Αρα λοιπόν εκεινος πού δέν αγαπα τόν πλησίον του, δέν τηρει τήν εντολή του Κυρίου.  Εκεινος πού δέν τηρει τήν εντολή, ουτε τόν Κύριο μπορει νά αγαπήσει.

17. Μακάριος ο ανθρωπος πού μπορει νά αγαπήσει κάθε ανθρωπο στόν ιδιο βαθμό.

18. Μακάριος ο ανθρωπος πού δέν προσηλώνεται σέ κανένα πράγμα φθαρτό η πρόσκαιρο.

19. Μακάριος ο νους πού προσπέρασε ολα τά οντα καί απολαμβάνει συνεχως τή θεία ωραιότητα.

20.  Εκεινος πού φροντίζει γιά τή σάρκα, πως νά ικανοποιει τίς επιθυμίες της, καί γιά πρόσκαιρα πράγματα εχει μνησικακία πρός τόν πλησίον του, αυτός λατρεύει τήν κτίση αντί του Δημιουργου.

21.  Εκεινος πού διατηρει τό σωμα του γερό καί μακριά από ηδονές, τό εχει σύνδουλό του γιά νά υπηρετει τά πνευματικά.

22.  Οποιος αποφεύγει ολες τίς κοσμικές επιθυμίες, κάνει τόν εαυτό του ανώτερο από κάθε κοσμική υλικότητα.

23.  Οποιος αγαπα τό Θεό, αγαπα δίχως αλλο καί τόν πλησίον του.  Ενας τέτοιος ανθρωπος δέν μπορει νά φυλάει χρήματα· τά διαχειρίζεται κατά τό θέλημα του Θεου καί τά μοιράζει σ΄ εκείνους πού εχουν ανάγκη.

24.  Οποιος κάνει ελεημοσύνη μιμούμενος τό Θεό, δέν κάνει διάκριση καλου καί κακου, δικαίου καί αδίκου στά απαραίτητα της ζωης, αλλά μοιράζει ιδια σέ ολους κατά τίς ανάγκες τους, αν καί προτιμα γιά τήν αγαθή του προαίρεση τόν ενάρετο από τόν κακό.

25.  Ο Θεός, εκ φύσεως αγαθός καί απαθής, ολους τούς αγαπα εξίσου ως δημιουργήματά Του, αλλά τόν ενάρετο τόν δοξάζει επειδή αποκτα καί τή γνώση, ενω τόν κακό ανθρωπο, τόν ελεει λόγω της αγαθότητάς Του, καί παιδεύοντάς τον σ΄ αυτόν τόν κόσμο, τόν φέρνει σέ μετάνοια καί διόρθωση.  Ετσι καί ο καλοπροαίρετος καί απαθής ανθρωπος, ολους τούς ανθρώπους τούς αγαπα εξίσου. Τόν ενάρετο καί γιά τήν ανθρώπινη φύση του, καί γιά τήν καλή του προαίρεση· τόν κακό τόν ελεει καί σάν συνάνθρωπό του, καί από συμπάθεια, επειδή ως ανόητος βαδίζει στό σκοτάδι.

26.  Η διάθεση της αγάπης δέν διαπιστώνεται μόνο μέ τήν παροχή χρημάτων, αλλά πολύ περισσότερο μέ τή μετάδοση λόγου καί μέ τή σωματική διακονία.

27.  Εκεινος πού απαρνήθηκε ειλικρινά τά κοσμικά καί υπηρετει μέ αγάπη απροσποίητη τόν πλησίον του, ελευθερώνεται γρήγορα από κάθε πάθος καί μετέχει στή θεία αγάπη καί γνώση.

28.  Εκεινος πού εκανε κτημα του τή θεία αγάπη, δέν κουράζεται νά ακολουθει συνέχεια τόν Κύριό του, οπως λέει ο θειος  Ιερεμίας, αλλά υπομένει μέ γενναιότητα κάθε κόπο, κακολογία καί υβρη, χωρίς νά σκέφτεται τό κακό πού του εκανε οποιοσδήποτε.

29.  Οταν σέ προσβάλει κανένας }η σ΄ εξευτελίσει σέ κάτι, τότε φυλάξου από τούς λογισμούς της οργης, μήπως μέ τή λύπη σέ χωρίσουν από τήν αγάπη καί σέ μεταφέρουν στή χώρα του μίσους.

30.  Οταν αισθανθεις πόνο επειδή κάποιος σέ πρόσβαλε η σέ ντρόπιασε, νά ξέρεις οτι ωφελήθηκες πολύ· μέ τό ντρόπιασμα βγηκε από μέσα σου η κενοδοξία.

31.  Οπως η μνήμη της φωτιας δέν ζεσταίνει τό σωμα, ετσι πίστη χωρίς αγάπη δέν φέρνει στήν ψυχή τό φωτισμό της γνώσεως.

32.  Οπως τό φως του ηλιου ελκύει τό υγιές μάτι, ετσι καί η γνώση του Θεου τραβα φυσικως τόν καθαρό νου στόν εαυτό της μέ τήν αγάπη.

33. Νους καθαρός ειναι ο νους πού απομακρύνθηκε από τήν αγνοια καί καταφωτίζεται από τό θειο φως.

34. Ψυχή καθαρή ειναι εκείνη πού ελευθερώθηκε από τά πάθη καί ευφραίνεται ακατάπαυστα μέ τή θεία αγάπη.

35. Πάθος αξιοκατηγόρητο, ειναι μιά κίνηση της ψυχης παρά φύση.

36.  Απάθεια ειναι μιά ειρηνική κατάσταση της ψυχης, κατά τήν οποία η ψυχή δύσκολα κινειται πρός τήν κακία.

37.  Εκεινος πού απόκτησε τούς καρπούς της αγάπης μέ τό ζηλο του, δέν χωρίζεται από αυτή, ακόμη κι αν υποφέρει μύρια κακά.  Ας σέ πείσει γι΄ αυτό ο Στέφανος ο μαθητής του Χριστου καί οι ομοιοί του, πού προσευχόταν γιά κείνους πού τόν φόνευαν καί ζητουσε νά τούς συγχωρήσει ο Θεός, επειδή ενεργουσαν ετσι από αγνοια.

38.  Αν ιδίωμα της αγάπης ειναι η μακροθυμία καί η χρηστότητα, τότε εκεινος πού θυμομανιάζει καί ενεργει δόλια, ειναι φανερό οτι αποξενώνεται από τήν αγάπη. Κι οποιος ειναι ξένος από τήν αγάπη, ειναι ξένος από τό Θεό, αφου ο Θεός ειναι αγάπη.

39. «Μήν πειτε, λέει ο θειος  Ιερεμίας, οτι ειστε ναός του Κυρίου» · καί σύ μήν πεις οτι «η απογυμνωμένη από εργα πίστη στόν Κύριό μας  Ιησου Χριστό μπορει νά μέ σώσει». Αυτό ειναι αδύνατο, αν δέν αποκτήσεις καί τήν αγάπη πρός Αυτόν μέ τά εργα.  Η γυμνή από εργα πίστη δέν ωφελει, αφου καί τά δαιμόνια πιστεύουν καί τρέμουν.

40.  Εργο αγάπης ειναι η πρός τόν πλησίον ολόψυχη ευεργεσία καί μακροθυμία καί υπομονή, καί η χρήση των πραγμάτων μέ ορθό λόγο.

41.  Οποιος αγαπα τό Θεό, δέν λυπει κανένα, ουτε λυπαται από κανένα γιά πρόσκαιρα πράγματα. Μιά μόνο λύπη προξενει καί δοκιμάζει, τή σωτήρια λύπη, τήν οποία ο μακάριος Παυλος καί δοκίμασε καί προξένησε στούς Κορινθίους.

42.  Εκεινος πού αγαπα τό Θεό, ζει αγγελικό βίο πάνω στή γη· νηστεύει καί αγρυπνει, ψάλλει καί προσεύχεται, καί γιά κάθε ανθρωπο σκέφτεται πάντοτε καλά.

43.  Ο,τι επιθυμει κανείς εκεινο αγωνίζεται ν΄ αποκτήσει. Κι από ολα τά αγαθά καί επιθυμητά, ασύγκριτα πιό αγαθό καί επιθυμητό ειναι ο Θεός. Πόση λοιπόν επιμέλεια εχομε χρέος νά καταβάλομε γιά νά επιτύχομε τό φύσει αγαθό καί επιθυμητό;

44. Μή μολύνεις τή σάρκα σου μέ αισχρές πράξεις καί μή λερώνεις τήν ψυχή σου μέ πονηρούς λογισμούς. Καί η ειρήνη του Θεου θά ερθει σ΄ εσένα καί θά φέρει τήν αγάπη.

45. Νά καταπονεις τό σωμα σου μέ νηστεία καί αγρυπνία καί ν΄ ασχολεισαι ακούραστα μέ τήν ψαλμωδία καί τήν προσευχή· καί θά ερθει σ΄ εσένα ο αγιασμός της σωφροσύνης καί θά φέρει τήν αγάπη.

46.  Εκεινος πού αξιώθηκε νά λάβει τήν θεία γνώση καί απόκτησε διά μέσου της αγάπης τό φωτισμό της, δέ θά παρασυρθει ποτέ από τό πνευμα της κενοδοξίας. Ευκολα ομως παρασύρεται από αυτήν οποιος δέν αξιώθηκε τή θεία γνώση.  Αλλά αν ο ανθρωπος αυτός σέ κάθε τί πού πράττει εχει στραμμένο τό βλέμμα του στό Θεό, μέ τήν αισθηση οτι ολα τά πράττει γι΄ Αυτόν, ε}υκολα μέ τή βοηθεια του Θεου θά απαλλαγει από τήν κενοδοξία.

47.  Οποιος δέν απόκτησε ακόμη τή θεία γνώση, πού εκδηλώνεται μέ τήν αγάπη, }εχει μεγάλη ιδέα γιά οσα εργα κάνει σύμφωνα μέ τό θέλημα του Θεου.  Εκεινος ομως πού αξιώθηκε καί τήν απόκτησε, λέει μέ βαθιά συναίσθηση τά λόγια πού ειπε ο πατριάρχης  Αβραάμ οταν ειδε τό Θεό: « Εγώ ειμαι χωμα καί στάχτη».

48.  Εκεινος πού φοβαται τόν Κύριο, εχει πάντοτε σύντροφό του τήν ταπεινοφροσύνη, καί μέ τίς ενθυμήσεις πού αυτή προκαλει, φτάνει στή θεία αγάπη καί ευχαριστία. Φέρνει στό νου του τή ζωή πού εκανε πρωτύτερα στόν κόσμο, καί τά διάφορα αμαρτήματα καί τούς πειρασμούς πού αντιμετώπισε από τόν καιρό της νεότητάς του, καί πως απ΄ ολα εκεινα τόν γλύτωσε ο Κύριος, καί τόν μετέφερε από τήν ζωή των παθων στόν κατά Θεόν βίο· καί μαζί μέ τό φόβο, αποκτα καί τήν αγάπη, ευχαριστώντας πάντοτε μέ πολλή ταπεινοφροσύνη τόν Ευεργέτη καί Κυβερνήτη της ζωης μας.

49. Μή λερώσεις τό νου σου ανεχόμενος λογισμούς επιθυμίας καί θυμου, γιά νά μήν ξεπέσεις από τήν καθαρή προσευχή καί περιπέσεις στό πνευμα της ακηδίας.

50. Τότε ο νους χάνει τήν οικειότητα πού εχει μέ τό Θεό, οταν δέχεται πονηρούς η ακάθαρτους λογισμούς νά παραμένουν.

51.  Ο ανόητος, πού τόν οδηγουν τά πάθη, οταν αναστατώνεται από τό θυμό, βιάζεται νά φύγει ασυλλόγιστα μακριά από τούς αδελφούς.  Αλλοτε πάλι, οταν καίγεται από τήν επιθυμία, μετανοιωμένος τρέχει νά τούς συναντήσει.  Ο φρόνιμος ομως, καί στίς δύο περιπτώσεις κάνει τό αντίθετο. Στήν περίπτωση του θυμου, αφου κόψει τίς αιτίες της ταραχης, απαλλάσσει τόν εαυτό του από τή λύπη πρός τούς αδελφούς· στήν περίπτωση της επιθυμίας, συγκρατει τόν εαυτό του από τήν παράλογη παρόρμηση γιά συνάντηση αλλων.

52. Στόν καιρό των πειρασμων μήν εγκαταλείψεις τό Μοναστήρι σου, αλλά υπόμενε μέ γενναιότητα τά κύματα των λογισμων, καί μάλιστα της λύπης καί της ακηδίας.  Ετσι αφου δοκιμαστεις κατά θεία οικονομία μέ τίς θλίψεις, θά αποκτήσεις βέβαια ελπίδα στό Θεό.  Αν ομως τό εγκαταλείπεις, θά φανεις ανάξιος, ανανδρος καί αστατος.

53.  Αν θέλεις νά μήν ξεπέσεις από τήν αγάπη του Θεου, μήτε τόν αδελφό νά αφήσεις νά κοιμηθει στενοχωρημένος από σένα, μήτε σύ νά κοιμηθεις στενοχωρημένος εναντίον του. Συμφιλιώσου μέ τόν αδελφό σου καί τότε πήγαινε καί πρόσφερε στό Χριστό μέ καθαρή συνείδηση τό δωρο της αγάπης, μέ ενθερμη προσευχή.

54.  Αν εκεινος πού εχει ολα τά χαρίσματα του  Αγίου Πνεύματος, καί δέν εχει αγάπη, δέν ωφελειται τίποτε σύμφωνα μέ τόν θειο  Απόστολο, πόση επιμέλεια πρέπει νά καταβάλομε γιά νά τήν αποκτήσομε;

55.  Αν η αγάπη δέν κάνει κακό στόν πλησίον, εκεινος πού φθονει τόν αδελφό καί λυπαται γιά τήν προκοπή του καί μέ ειρωνειες προσπαθει νά κηλιδώσει τήν υπόληψή του η μέ οποια κακοήθεια τόν επιβουλεύεται, πως αυτός δέν αποξενώνεται από τήν αγάπη καί δέν κάνει τόν εαυτό του ενοχο γιά τήν αιώνιο Κρίση;

56.  Αν η αγάπη ειναι τό πλήρωμα του νόμου, εκεινος πού εχει μνησικακία γιά τόν αδελφό καί κάνει δόλια σχέδια εναντίον του καί τόν καταριέται καί δοκιμάζει χαρά γιά κάθε πτώση του, πως δέν καταπατει τό νόμο καί δέν ειναι αξιος γιά τήν αιώνια κόλαση;

57.  Αν εκεινος πού κατηγορει καί κρίνει τόν αδελφό του κατηγορει καί κρίνει τό θειο νόμο, καί ο νόμος του Χριστου ειναι η αγάπη, πως δέν ξεπέφτει από τήν αγάπη του Χριστου εκεινος πού καταλαλει, καί δέν προξενει ο ιδιος στόν εαυτό του τήν αιώνια κόλαση;

58. Μήν παραδώσεις τήν ακοή σου στούς λόγους οποιου καταλαλει, ουτε τούς δικούς σου λόγους στήν ακοή ενός φιλοκατήγορου, μιλώντας η ακούγοντας μ΄ ευχαρίστηση κατά του πλησίον σου, γιά νά μή χάσεις τή θεία αγάπη καί βρεθεις απόκληρος από τήν αιώνια ζωή.

59. Μή δέχεσαι κατηγορίες κατά του πνευματικου σου πατέρα, μήτε νά διευκολύνεις εκεινον πού τόν προσβάλλει, γιά νά μήν οργιστει ο Κύριος γιά τά εργα σου καί σέ εξολοθρεύσει από τή χώρα της ζωης.

60. Κλεινε τό στόμα εκείνου πού κατηγορει τόν αλλον, γιά νά μήν αμαρτάνεις μαζί του διπλή αμαρτία· καί συνηθίζοντας ο ιδιος σέ καταστρεπτικό πάθος, καί μή σταματώντας εκεινον πού φλυαρει κατά του πλησίον.

61. « Εγώ ομως σας λέω, ειπε ο Κύριος, αγαπατε τούς εχθρούς σας, ευεργετειτε οσους σας μισουν, προσεύχεσθε γιά οσους σας βλάπτουν». Γιατί τά διέταξε αυτά; Γιά νά σέ ελευθερώσει από τό μίσος, τή λύπη, τήν οργή καί τήν μνησικακία καί νά σέ αξιώσει νά λάβεις τό μέγιστο απόκτημα, τήν τέλεια αγάπη, πού ειναι αδύνατο νά τήν εχει οποιος δέν αγαπα εξίσου ολους τούς ανθρώπους, κατά μίμηση του Θεου, ο οποιος αγαπα εξίσου ολους τούς ανθρώπους καί θέλει νά σωθουν καί νά λάβουν πλήρη γνώση της αλήθειας.

62. « Ομως σας λέω νά μήν αντισταθειτε στόν πονηρό, αλλά αν κανείς σέ χτυπήσει στό δεξί μέρος του προσώπου, γύρισέ του καί τό αλλο· καί σ΄ αυτόν πού θέλει νά σέ πάει στό δικαστήριο γιά νά σου πάρει τό χιτώνα, αφησέ του καί τό ιμάτιο· καί αν σέ αγγαρεύει κάποιος γιά ενα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο». Γιατί λέει αυτά ο Κύριος; Γιά νά φυλάξει κι εσένα χωρίς οργή, ταραχή καί λύπη, καί νά διδάξει κι εκεινον μέ τήν ανεξικακία σου· καί τούς δύο πάλι, σάν καλός Πατέρας, νά σας φέρει στόν ζυγό της αγάπης.

63. Των πραγμάτων, μέ τά οποια κάποτε μας εδενε κάποιο πάθος, εχομε μέσα μας τίς εμπαθεις φαντασίες.  Οποιος λοιπόν νικα τίς εμπαθεις φαντασίες, καταφρονει οπωσδήποτε καί τά πράγματα πού αυτές απεικονίζουν. Γιατί ο πόλεμος εναντίον των ενθυμήσεων ειναι τόσο χειρότερος από τόν πόλεμο εναντίον των πραγμάτων, οσο ειναι πιό ευκολο νά αμαρτάνει κανείς μέ τή διάνοια από τό νά αμαρτάνει μέ εργα.

64.  Αλλα από τά πάθη ειναι σωματικά κι αλλα ψυχικά. Τά σωματικά εχουν τίς αφορμές τους από τό σωμα, τά ψυχικά από τά εξωτερικά πράγματα. Καί τά δύο αυτά ειδη παθων τά αφανίζουν η αγάπη καί η εγκράτεια· η πρώτη τά ψυχικά, η δεύτερη τά σωματικά.

65.  Από τά πάθη, αλλα ανήκουν στό θυμικό μέρος της ψυχης, αλλα στό επιθυμητικό. Καί τά δύο αυτά ειδη κινουνται διά μέσου των αισθήσεων. Καί κινουνται τότε, οταν η ψυχή βρίσκεται εξω από τά ορια της εγκράτειας καί της αγάπης.

66. Τά πάθη του θυμικου μέρους της ψυχης ειναι πιό δυσκολοπολέμητα από τά πάθη του επιθυμητικου. Γι΄ αυτό καί δόθηκε από τόν Κύριο εναντίον των παθων του θυμικου δυνατότερο φάρμακο, τό οποιο ειναι η εντολή της αγάπης.

67.  Ολα τά αλλα πάθη, ερεθίζουν ειτε τό θυμικό μέρος της ψυχης, ειτε τό επιθυμητικό, ειτε τό λογιστικό, οπως ειναι η λήθη καί η αγνοια.  Η ακηδία ομως, κυριαρχώντας σ΄ ολες τίς δυνάμεις της ψυχης, κινει ολα μαζί τά πάθη. Γι΄ αυτό καί ειναι τό πιό βαρύ από ολα τά αλλα πάθη. Καλως λοιπόν ο Κύριος, δίνοντας τό αντίδοτό της, λέει: «Μέ τήν υπομονή σας, κερδίστε τίς ψυχές σας».

68. Μήν προσβάλεις ποτέ κανένα αδελφό, καί μάλιστα χωρίς ευλογη αιτία, μήν τυχόν επιστρέψει στόν κόσμο μή μπορώντας ν΄ αντέξει τή θλίψη, καί ετσι δέ θά αποφύγεις τόν ελεγχο της συνειδήσεως πού θά σου προξενει πάντα λύπη στήν προσευχή καί θά αποδιώχνει τό νου από τήν παρρησία πρός τό Θεό.

69. Μήν ανέχεσαι τίς υπόνοιες η καί τούς ανθρώπους πού σου μεταφέρουν σκάνδαλα αλλων. Γιατί εκεινοι πού παραδέχονται σκάνδαλα μέ οποιοδήποτε τρόπο γιά εκεινα πού συμβαίνουν προαιρετικά η απροαίρετα, δέν γνωρίζουν τό δρόμο της ειρήνης, η οποία οδηγει τούς εραστές της διά μέσου της αγάπης στή γνώση του Θεου.

70. Δέν εχει τέλεια αγάπη εκεινος πού αλλάζει διάθεση πρός τούς ανθρώπους ανάλογα μέ τό χαρακτήρα τους· τόν ενα π.χ. τόν αγαπα καί τόν αλλον τόν μισει, }η τόν ιδιο ανθρωπο αλλοτε τόν αγαπα καί αλλοτε τόν μισει γιά τίς ιδιες αιτίες.

71.  Η τέλεια αγάπη δέν διαχωρίζει κατά τίς διαθέσεις των επιμέρους ανθρώπων τή μία καί κοινή ανθρώπινη φύση, αλλά αποβλέποντας σ΄ αυτήν, αγαπα εξίσου ολους τούς ανθρώπους.  Αγαπα τούς ενάρετους ως φίλους· τούς κακούς τούς αγαπα ως εχθρούς, καί τούς ευεργετει καί μακροθυμει καί υπομένει αν τήν βλάψουν, χωρίς νά λογαριάζει διόλου τό κακό, αλλά καί πάσχει γιά χάρη τους, αν τό καλέσει η περίσταση, γιά νά τούς κάνει καί αυτούς φίλους, }αν ειναι δυνατόν.  Αν δέν τό κατορθώσει, δέν αλλάζει τή διάθεσή της, αλλά φανερώνει τούς καρπούς της αγάπης εξίσου πρός ολους τούς ανθρώπους. Γι΄ αυτό καί ο Κύριός μας καί Θεός  Ιησους Χριστός, δείχνοντας τήν αγάπη Του σ΄ εμας, επαθε γιά χάρη ολης της ανθρωπότητας καί χάρισε σέ ολους εξίσου τήν ελπίδα της αναστάσεως -αν καί καθένας κάνει τόν εαυτό του αξιο ειτε γιά δόξα ειτε γιά κόλαση.

72.  Εκεινος πού δέν καταφρονει τή δόξα καί τήν εξουδένωση, τόν πλουτο καί τή φτώχεια, τήν ηδονή καί τή λύπη, δέν απόκτησε ακόμη τέλεια αγάπη. Γιατί η τέλεια αγάπη δέν καταφρονει μόνον αυτά, αλλά καί τήν πρόσκαιρη ζωή καί τό θάνατο.

73.  Ακουσε τί λένε εκεινοι πού αξιωθήκανε νά εχουν τήν τέλεια αγάπη: «Ποιός θά μας χωρίσει από τήν αγάπη του Χριστου; Θλίψη η στενοχώρια η διωγμός η γυμνότητα η κίνδυνος η μάχαιρα; Καθώς λέει η Γραφή, γιά χάρη Σου θανατωνόμαστε ολη τήν ημέρα· θεωρηθήκαμε ως πρόβατα γιά σφαγή.  Αλλά σ΄ ολα τουτα βγαίνομε νικητές μέ τή βοήθεια  Εκείνου πού μας αγάπησε. Πιστεύω απόλυτα οτι ουτε θάνατος, ο}υτε ζωή, ο}υτε αγγελοι, ο}υτε  Αρχές, ο}υτε Δυνάμεις, ο}υτε τωρινά, ο}υτε μελλοντικά, ο}υτε υψωμα, ο}υτε βάθος, ο}υτε καμιά αλλη κτίση θά μπορέσει νά μας χωρίσει από τήν αγάπη του Θεου πού εκδηλώνεται μέ τόν  Ιησου Χριστό, τόν Κύριό μας».

74.  Ακουσε πάλι τί λένε γιά τήν αγάπη πρός τόν πλησίον: «Λέω αλήθεια, μάρτυς μου ο Χριστός, δέν ψεύδομαι· η συνείδησή μου, πού φωτίζεται από τό  Αγιο Πνευμα, μαρτυρει κι αυτή, οτι εχω μεγάλη λύπη καί πόνο αδιάκοπο στήν καρδιά μου γιά τούς ομοεθνεις μου  Ιουδαίους. Θά ευχόμουν νά χωριστω εγώ από τό Χριστό γιά χάρη των αδελφων μου, των φυσικων συγγενων μου, οι οποιοι ειναι  Ισραηλίτες κλπ.». Παρόμοια ειπαν καί ο Μωυσης καί οι αλλοι  Αγιοι.

75.  Εκεινος πού δέν καταφρονει τή δόξα καί τήν ηδονή, καθώς καί τή φιλαργυρία πού συντελει στήν αυξησή τους καί γιά χάρη τους υπάρχει, δέν μπορει νά κόψει τίς αφορμές του θυμου.  Εκεινος ομως πού δέν τίς κόβει, δέν μπορει νά επιτύχει τήν τέλεια αγάπη.

76.  Η ταπείνωση καί η κακοπάθεια ελευθερώνουν τόν ανθρωπο από κάθε αμαρτία, καθώς κόβει η μιά τά πάθη της ψυχης καί η αλλη τά πάθη του σώματος. Αυτό εκανε καί ο μακάριος Δαβίδ καί προσευχόταν στό Θεό λέγοντας: «Δές τήν ταπείνωσή μου καί τόν κόπο μου καί συγχώρεσε ολες τίς αμαρτίες μου».

77. Διά μέσου των εντολων Του, ο Κύριος κάνει απαθεις οσους τίς εφαρμόζουν. Διά μέσου των θείων δογμάτων, χαρίζει σ΄ αυτούς τό φωτισμό της θείας γνώσεως.

78.  Ολα τά δόγματα αναφέρονται }η στό Θεό, η στά ορατά καί τά αόρατα, }η στήν πρόνοια καί τήν κρίση του Θεου γι΄ αυτά.

79.  Η ελεημοσύνη θεραπεύει τό θυμικό μέρος της ψυχης· η νηστεία μαραίνει τήν επιθυμία· η προσευχή καθαρίζει τό νου καί τόν κάνει επιτήδειο γιά τή θεωρία των οντων. Γιατί ανάλογα μέ τίς δυνάμεις της ψυχης, ο Κύριος μας χάρισε καί τίς εντολές Του.

80. «Μάθετε από εμένα, λέει ο Κύριος, οτι ειμαι πράος καί ταπεινός στήν καρδιά κλπ.».  Η πραότητα διατηρει ατάραχο τό θυμικό μέρος της ψυχης· η ταπείνωση ελευθερώνει τό νου από τήν αλαζονεία καί τήν κενοδοξία.

81.  Ο φόβος του Θεου ειναι δύο ειδων.  Εκεινος πού γεννιέται μέσα μας από τίς απειλές της κολάσεως καί κάνει νά φυτρώνουν μέσα μας η εγκράτεια, η ελπίδα στό Θεό, η απάθεια καί στή συνέχεια κατά φυσική τάξη η αγάπη. Καί ο φόβος πού ειναι ενωμένος μέ τήν ιδια τήν αγάπη, καί φέρνει πάντοτε στήν ψυχή ευλάβεια, γιά νά μήν καταλήξει σέ καταφρόνηση του Θεου εξαιτίας της παρρησίας πού δίνει η αγάπη.

82. Τόν πρωτο φόβο τόν εκτοπίζει η τέλεια αγάπη, γιατί η ψυχή πού τήν εχει δέν φοβαται πλέον τήν κόλαση. Τό δεύτερο φόβο τόν εχει, οπως ειπαμε, η αγάπη ενωμένο πάντα μαζί της. Στόν πρωτο φόβο ταιριάζει ο λόγος: «Μέ τό φόβο του Κυρίου απομακρύνεται καθένας από τό κακό», καί ο λόγος: « Αρχή της σοφίας ειναι ο φόβος του Κυρίου». Στό δεύτερο φόβο ταιριάζει ο λόγος: «Δέν θά δοκιμάσουν στέρηση οσοι φοβουνται τόν Κύριο».

83. «Νεκρωστε λοιπόν τά μέλη σας πού σέρνονται στή γη· τήν πορνεία, τήν ακαθαρσία, τό πάθος, τήν κακή επιθυμία καί τήν πλεονεξία κτλ.». Μέ τή γη εννοει τό σαρκικό φρόνημα. Πορνεία ονόμασε τήν εμπρακτη αμαρτία.  Ακαθαρσία ειπε τή συγκατάθεση στήν αμαρτία. Πάθος, τόν εμπαθή λογισμό.  Επιθυμία κακή ονόμασε τήν απλή παραδοχή του λογισμου καί της επιθυμίας. Πλεονεξία ειπε τό υλικό πού γεννα καί αυξάνει τό πάθος.  Ολα λοιπόν αυτά, σάν μέλη του σαρκικου φρονήματος, διέταξε ο  Απόστολος νά νεκρώσομε.

84.  Η μνήμη, στήν αρχή, φέρνει στό νου τό λογισμό χωρίς εμπάθεια· καί οταν αυτός μένει στό νου γιά καιρό, κινειται τό πάθος.  Αν αυτό δέν εξολοθρευτει, λυγίζει τό νου στή συγκατάθεση. Μετά τή συγκατάθεση αρχίζει η εμπρακτη αμαρτία.  Ο πάνσοφος λοιπόν  Απόστολος, γράφοντας πρός τούς Χριστιανούς πού ηταν πρωτύτερα ειδωλολάτρες, διατάζει πρωτα νά αφανίζουν τό αποτέλεσμα της αμαρτίας· κι επειτα, μέ αντίστροφη σειρά νά καταλήγουν στήν αιτία της αμαρτίας. Καί η αιτία ειναι, οπως ειπαμε, η πλεονεξία, πού γεννα καί αυξάνει τό πάθος. Νομίζω οτι εδω σημαίνει τή γαστριμαργία, η οποία ειναι μητέρα καί τροφός της πορνείας. Γιατί η πλεονεξία ειναι κακή οχι μόνο γιά τά χρήματα, αλλά καί γιά τήν τροφή· οπως καί η εγκράτεια δέν εννοειται μόνο γιά τά φαγητά, αλλά καί γιά τά χρήματα.

85.  Οπως ενα σπουργίτι δεμένο από τό πόδι, οταν πάει νά πετάξει, πέφτει στό χωμα, επειδή τό τραβάει τό σχοινί, ετσι καί ο νους πού δέν απόκτησε ακόμη τήν απάθεια καί πετα πρός τή γνώση των επουρανίων, τραβιέται από τά πάθη στή γη.

86.  Οταν ο νους ελευθερωθει τελείως από τά πάθη, τότε πορεύεται πρός τή θεωρία των οντων χωρίς νά γυρίζει πίσω, βαδίζοντας πλέον πρός τή γνώση της  Αγίας Τριάδας.

87.  Οταν ειναι καθαρός ο νους, δεχόμενος τά νοήματα των πραγμάτων προχωρει μέσω αυτων στήν πνευματική θεωρία· οταν ομως από ραθυμία γίνει ακάθαρτος, τότε τά μέν νοήματα των αλλων πραγμάτων τά φαντάζεται απλως (χωρίς νά οδηγειται σέ θεωρία), τά δέ ανθρώπινα νοήματα πού δέχεται, τά μετατρέπει σέ αισχρούς η πονηρούς λογισμούς.

88.  Οταν πάντοτε, κατά τόν καιρό της προσευχης, δέν ενοχλει τό νου σου κανένα νόημα του κόσμου, τότε νά ξέρεις οτι δέν εισαι εξω από τά ορια της απάθειας.

89.  Οταν η ψυχή αρχίζει νά αισθάνεται τήν ιδια τήν υγεία της, τότε καί τίς φαντασίες του υπνου τίς βλέπει χωρίς εμπάθεια καί ταραχή.

90.  Οπως τό μάτι τό ελκύει η ομορφιά των ορατων, ετσι καί τόν καθαρό νου η γνώση των αοράτων.  Αόρατα εννοω τά ασώματα.

91. Μεγάλο πράγμα ειναι νά μήν κινειται κάποιος σέ κάποιο πάθος από τά πράγματα· πολύ μεγαλύτερο ομως ειναι νά μένει απαθής απέναντι στίς φαντασίες των πραγμάτων. Γιατί ο πόλεμος των δαιμόνων εναντίον μας μέ τούς λογισμούς, ειναι πολύ πιό φοβερός από τόν  πόλεμο μέσω των πραγμάτων.

92.  Εκεινος πού κατόρθωσε τίς αρετές καί πλούτισε μέ θεία γνώση, επειδή βλέπει τά πράγματα στή φυσική τους κατάσταση, πράττει τά πάντα καί μιλα γι΄ αυτά κατά τίς υπαγορεύσεις του ορθου λόγου, χωρίς νά σφάλλει καθόλου. Γιατί από τήν ορθή η μή ορθή χρησιμοποίηση των πραγμάτων ειναι πού γινόμαστε ενάρετοι η κακοί.

93. Σημάδι τέλειας απάθειας ειναι νά αναδύονται πάντοτε στήν καρδιά χωρίς πάθος τά νοήματα των πραγμάτων, τόσο οταν ειμαστε ξυπνητοί, οσο καί στόν υπνο μας.

94.  Ο νους αποβάλλει μέ τήν εκτέλεση των εντολων, τά πάθη· μέ τήν πνευματική θεωρία των ορατων, τά εμπαθή νοήματα των πραγμάτων· μέ τή γνώση των αοράτων, τή θεωρία των ορατων· τέλος κι αυτήν τήν αποβάλλει, μέ τή γνώση της  Αγίας Τριάδας.

95.  Οταν ο ηλιος ανατέλλει καί φωτίζει τόν κόσμο, φανερώνει καί τόν εαυτό του καί τά πράγματα πού φωτίζονται από αυτόν.  Ετσι καί ο  Ηλιος της δικαιοσύνης, οταν ανατέλλει στόν καθαρό νου, φανερώνει καί τόν εαυτό Του, καί τούς λόγους* οσων εχουν γίνει από Αυτόν καί οσων μέλλουν νά γίνουν.

96. Δέν γνωρίζομε τό Θεό από τήν ουσία Του, αλλά από τά θαυμαστά εργα Του καί τήν πρόνοιά Του γιά τά οντα.  Απ΄ αυτά, σάν μέσα από καθρέφτη, βλέπομε τήν απειρη αγαθότητα καί σοφία καί δύναμή Του.

97.  Ο καθαρός νους κινειται η μέσα στά χωρίς πάθος νοήματα των ανθρωπίνων πραγμάτων, η στή φυσική θεωρία των ορατων η των αοράτων, η μέσα στό φως της  Αγίας Τριάδας.

98.  Οταν ο νους φτάσει στή θεωρία των ορατων, ερευνα η τούς φυσικούς λόγους τους η τούς λόγους πού αυτοί υποδηλώνουν, η ζητει τήν ιδια τήν αιτία τους.

99.  Οταν πάλι κινειται στή θεωρία των αοράτων, ζητει καί τούς φυσικούς τους λόγους καί τήν αιτία της υπάρξεώς τους καί τά επακόλουθά της, καί ποιά ειναι η σχετική μέ αυτά πρόνοια καί κρίση.

100.  Οταν ο νους φτάσει στό Θεό, ζητει πρωτα νά μάθει τούς λόγους περί της ουσίας Του, καθώς φλέγεται από τόν πόθο. Δέν μπορει ομως νά ικανοποιήσει τόν πόθο του αυτό (γιατί κάτι τέτοιο ειναι τελείως αδύνατο σέ ολα γενικως τά λογικά δημιουργήματα) · ετσι παρηγορειται από τή γνώση των σχετικων μέ τίς ιδιότητες του Θεου. Δηλαδή της αιωνιότητας, της απειρίας, της απεριοριστίας, της αγαθότητας, της σοφίας, της δυνάμεως νά δημιουργει, νά προνοει καί νά κρίνει τά οντα. Τό μόνο πού μπορουμε νά καταλάβομε γι΄ Αυτόν, ειναι η απειρία Του καί τό οτι ειναι αδύνατο νά γίνει γνωστός, οπως εχουν πει οι θεολόγοι Γρηγόριος καί Διονύσιος  Αρεοπαγίτης.